Beleggen in AI: van chipmakers tot cloudbedrijven

Bart Mol: Heerlijk.

Peter Slagter: Tot nu toe gaat het heerlijk eerlijk gezegd. Er staat elke keer een windje, maar ik voelde vanochtend al wel, dit is wel een ander type dag. Volgens mij wordt dit de eerste waarbij het gewoon wel eventjes, ja, de dag doorkomen wordt.

Bart Mol: Ja.

Peter Slagter: Dit wordt zweten. Ik zou me niets verbazen dat we tijdens het opnemen van deze podcastaflevering al zitten te zweten.

Bart Mol: Ja, precies. Dus we gaan snel beginnen. We zijn alweer bij,

Peter Slagter: Verstandig.

Bart Mol: Bij aflevering

Peter Slagter: Vier

Bart Mol: vier, van Turing Station aangekomen, dus hartstikke leuk! We kregen leuke reacties ook weer op de show, hè. Blijf dat ook vooral doen. Dat kan in de comments van Spotify, dat kan in de comments van YouTube. Dat kan ook via de mail. Het kan op allemaal verschillende plekken, maar de comments die lezen we in ieder geval allemaal terug. En die daar reageren we ook op. Ja, over hitte gesproken trouwens. Ik zit even te kijken. Mijn desktop, die heb ik omgebouwd tot lokale AI-machine. Ik heb hier mijn oude videokaart liggen en ik heb een nieuwe erin gedaan, maar die staat nu wel wat meer te blazen hier onder het bureau. Dat is precies de verkeerde dag om met lokale AI aan de slag te gaan.

Peter Slagter: Jij hebt de verwarming aangezet. Verstandig.

Bart Mol: Eigenlijk, daar komt het wel op neer. 350 watt aan power zit er toch in zo'n videokaart? Dus ja, dat wordt eigenlijk ook gewoon omgezet als die draait naar 350 watt.

Peter Slagter: Red je dat wel met je bestaande power supply?

Bart Mol: Nee, eigenlijk laat ik zien. Deze had ik erin, die was ook 350 watt en die andere die ik erin heb gezet, een ouderwetse 3090, die heeft 24 gigabyte aan geheugen in plaats van de 10 op die oude. Dus ik ben leuk mee aan het experimenteren, maar daar komen we volgende week op terug als ik wat meer benchmarks en andere dingen heb. We gaan eerst eventjes, ja, wat luisteraars comments behandelen, want we hadden gevraagd: ja, wat heb jij nou gemaakt met AI? Nou, we hebben het geweten, want er is van alles langsgekomen. Ik zag bijvoorbeeld Pim. Pim, die vibe code op de valreep dacht hij, hè, met Fable 5, want die zou er natuurlijk mee nokken op, wat was het? 13 juli eigenlijk? 12 juli? Iets in die richting.

Peter Slagter: Ja.

Bart Mol: Komen we zo nog effe op terug, want dat is natuurlijk weer verlengd. Maar die heeft een WordPress boekingskalender in Airbnb-stijl gemaakt. Nou, dat is hartstikke leuk.

Peter Slagter: Hartstikke mooi! Jan Willem, die is op de lokale tour gegaan. Die wilde gewoon de dingen in eigen hand hebben. Gemma geïnstalleerd. Gebruikt daar LM Studio voor, en die wist daarmee, ja, dat is, ja, ten opzichte van die frontier models natuurlijk best wel beperkt. Toch een werkende versie van boter, kaas en eieren te bouwen.

Bart Mol: Ja, dat is toch wat je wil? Ik bedoel, er kan niemand meekijken wat jij daar invult, hè. Dit is het punt waar jij je privacy wil hebben. Rob zie ik hier staan. Die heeft een systeem. Ja, dit vond ik ook een leuke, want dit probleem heb ik zelf ook.

Peter Slagter: Zag langskomen ja.

Bart Mol: Die heeft een systeem gemaakt waarmee hij via foto's en NFC-chips eigenlijk een eigen database heeft gemaakt waarin hij precies weet wat er allemaal in zijn schuur ligt, in zijn opbergboxen, welke spulletjes, boutjes, moertjes waar hij alles terug kan vinden, hè, een soort voorraadsysteem heeft hij gemaakt.

Peter Slagter: Ja, en EG of E G. Ik weet niet precies hoe ik het uitspreek. Die belegt, en die gebruikt daarvoor, zoals veel beleggers een portfolio tracker. En die stoorde zich waarschijnlijk aan iets, namelijk dat die niet echt ingericht zijn op het Nederlandse stelsel. De belastingregels bijvoorbeeld. Dus die dacht: ik bouw er gewoon zelf eentje voor.

Bart Mol: Ja.

Peter Slagter: Dat is top.

Bart Mol: Ja, en Casper die heeft hetzelfde gedaan. Die heeft een investeringsdashboard gemaakt met real time koersen, dividendhistorie, cashflowmodellen, noem het maar op. Dus ja, EG en Casper hadden eigenlijk hetzelfde idee. Hebben het allebei gemaakt. Koos, ja, die had zelfs een tool die op GitHub staat. Declutter noemt hij het. D E C L U T T E R. Mocht je hem zelf op willen zoeken en dat is een tool waarmee je oude Claude codesessies beter kunt terugvinden, en ook een beetje, ja, hoe noem je dat, kan opschonen volgens mij, hè. Want normaal slaat hij alles op, en dan kan je heel moeilijk een sessie terugvinden. Nou, op deze manier via de tool van Koos kan het een stuk makkelijker.

Peter Slagter: Ja, ik vind dit toch ook wel weer een hele toffe. Hier dacht ik wel van: daar wil ik misschien zelf ook wel eens wat mee gaan doen. Robin, die heeft zonnepanelen en die produceren soms te veel stroom, zei hij. Dacht: weet je wat ik ga doen? Ik ga Claude gewoon als mijn lokale energiemanager gebruiken, en zijn airco's die hij heeft hangen. En hij heeft ook een Bitcoin miner staan. Gewoon slim aan te sturen, automatisch opschalen, afschalen, hergebruiken van restwarmte. Ja, dat is wel tof, vind ik.

Bart Mol: Zeker. Dan hebben we Scubafly. Die was ook zelf bezig met zijn lokale AI-assistent. Eerst met Llama 3.2. Dat was niet zo goed, zei die, maar nu met Qwen 3.6, 27 miljard parametertjes schoon aan de haak. Ja, begon het toch al wel een stuk beter te werken. Merkte ik trouwens zelf ook. Ik heb dat model zelf ook geprobeerd op die videokaart waar ik het net over had. En L. Donk, die is Super Mario aan het bouwen. Die is aan het games maken. Dat kan natuurlijk ook gewoon.

Peter Slagter: Ja, hebben we nog iemand over dan, Bart?

Bart Mol: Tom. Tom.

Peter Slagter: Tom. O, ja. Goeiendag.

Bart Mol: Ja.

Peter Slagter: Hier komt het, ja, die werkt aan een cognitive fabric. Ja, ik weet niet precies wat daarmee bedoeld wordt, maar ja, daarin wordt data deterministisch correct, anoniem en zo compact mogelijk verwerkt, terwijl Claude er toch nog over kan redeneren. Ja, di-, ja.

Bart Mol: Ja, het is eigenlijk, ik heb het even opgezocht, een kennis- of datalaag tussen de databron en het taalmodel. Op zich natuurlijk wel vet als je bijvoorbeeld data kan anonimiseren voordat je het naar zo'n LLM stuurt, hè. Zeker als het een beetje privacygevoelig is, maar je wilt wel gebruik maken-

Peter Slagter: Zit tussen de second brain en het model in, zeg maar.

Bart Mol: Exact. Exact, zoiets is het.

Peter Slagter: Ah, mooi.

Bart Mol: Ja.

Peter Slagter: Wat ik leuk vind aan al deze voorbeelden is niet alleen dat mensen aan het bouwen zijn, maar ook dat mensen die nog niet aan het bouwen zijn even horen: wat voor ideeën kun je nou allemaal hebben?

Bart Mol: Ja, precies.

Peter Slagter: En welke ideeën kan je gaan uitwerken?

Bart Mol: Ja.

Peter Slagter: Dus laat je er vooral ook door inspireren, door, en zelf lekker aan de slag.

Bart Mol: Ja, en ik heb een oproep. Ik wilde al zeggen: mannen, bedankt! Want het zijn uitsluitend mannen. De vrouwen die luisteren, kom aan, ik wil ook zien wat jullie aan het maken zijn en ook of jullie, ja, dat moet toch ook zo zijn dat daar andere dingen uitkomen dan de games en investerings-tools die mannen aan het bouwen zijn. Ik ben er wel benieuwd naar. Maar ook de mannen die nog niks hebben laten weten. Ja, laat het ons weten, hè, wat je gemaakt hebt. Laat in de comments weten, stel je vragen daar. En het laatste wat we van jullie willen vragen, dat zijn jullie inmiddels van ons gewend. Deel de podcast bij vrienden, familie en collega's als je hem leuk vindt. Zet hem even op pauze, klik op het deelknopje en drop hem in een WhatsAppgroep, of in de Slack op werk. Vertel even waarom het een vette podcast is en waarom mensen moeten luisteren. Daarmee help je ons echt uit de brand en kunnen we volgende week weer een partij nieuwe tools delen die jullie gemaakt hebben. Gaan wij snel door naar het eerste item van deze week en dat is een klein nieuw rubriekje dat we hebben.

Bart Mol: Ja, nieuw rubriekje: in het kort. Dat is een rubriekje waarin we een aantal nieuwtjes gaan behandelen, maar dan niet helemaal uitdiepen, maar gewoon eens even kort kijken: wat is er nou gebeurd? En ik begin met de eerste en dat is eigenlijk een drietal, namelijk: vorige week donderdag 9 juli maakte OpenAI bekend dat ze GPT-5.6 hebben gelanceerd. Nou, we hebben er natuurlijk al een tijd naar uitgekeken met drie varianten: Sol, Terra en Luna. Op aflopende sterkte. En die is vorige week donderdag echt live gegaan. Iedereen kon ermee werken. Ze hebben op diezelfde dag ook een update gedaan van hun Codex-app en die is geïntegreerd, samengevoegd met de ChatGPT app. Dat is nu één app geworden, waarin je eigenlijk twee modussen hebt: ChatGPT Work en Codex, kan je tussen switchen en dat lijkt heel erg op elkaar. Het enige wat hij doet is bij Codex laat hij wat meer technische details zien, broncode en dat soort dingen. Dat probeert hij bij Work wat te verbergen, maar wat je eigenlijk daarmee doet is, ja, taken, wat meer autonome taken aan zo'n ChatGPT geven. Dus leuk om daar eens mee te gaan experimenteren.

Bart Mol: Ze zijn een beetje aan het verbreden, heb ik het idee, van alleen coding agent naar meer een work agent of een personal agent. Ja, wat meer het algemener maken. Ja, en verder? Kijk, ChatGPT, hè, of OpenAI, die concurreert natuurlijk rechtstreeks met Fable, hè. Fable, daarvan hadden we al gezegd: nou, we hebben straks een weekje toegang en dan eindigt dat. En toen hebben we volgens mij wij vorige week al aangekondigd: nou, wij geloven er niks van dat dat eindigt, hè, want dat gaan ze vast gewoon verlengen. En dat is ook gebeurd. Want, ja, OpenAI, die gaat daar natuurlijk precies tegenover staan. Die zeggen: nee, hoor, bij ons, ga het lekker gebruiken en we geven je nog een extra reset. En vertel het je vrienden en ga nog lekker hard aan de slag en oneindig. Weet je, dat soort teksten. Dus ze zijn echt een beetje te battlen tegenover elkaar. Met als gevolg dat ook inderdaad Anthropic de toegang tot Fable verlengd heeft. En ja. Twee keer.

Peter Slagter: En twee keer gereset worden en heerlijk, ja.

Bart Mol: Ja, ga er maar van uit dat Fable ook gewoon toegankelijk blijft. Dit kunnen ze, ze kunnen er eigenlijk niet achter blijven. Dat is een beetje het voordeel van zo'n concurrentiestrijd.

Peter Slagter: Ja toch? Ik hoorde geruchten, Bert, dat ze met Sonnet, nee, sorry, Opus 5 gaan komen en dat ze daarmee zeggen: die is eigenlijk goed genoeg om te concurreren met Sol, hè, 5.6. Dus Fable gaat na de 19e deze keer echt toch wel achter de, uit de pakketten. Dus ja, wie weet.

Bart Mol: Ik heb daar, we zullen het zien. We gaan ze, dit is waar we op moeten ingaan. Ik heb hier ook wel wat gedachten over, maar laten we dit lekker even parkeren voor volgende week. Dan hebben we het namelijk meegemaakt. Op 9 juli, vorige week donderdag, was niet alleen GPT-5.6 uitgebracht, maar ook Grok 4.5. Dus SpaceX AI, zo heet het bedrijf tegenwoordig, die bracht de nieuwste versie uit. Ook, ja, echt een grote stap voorwaarts. Speciaal getraind voor coding en agents, voor real world engineering, voor grote bestanden, voor langlopende taken, hè. Ze hebben voor het eerst met dit model samengewerkt met Cursor, recent overgenomen door SpaceX AI, en heel erg gericht op efficiëntie en snelheid, dit model. En de uitkomst is, als je gaat benchmarken, dat het model vergelijkbaar is met, ja, een beetje net onder de beste modellen van OpenAI en Anthropic, zeg maar met Opus 5.0, 4.7, 4.8 of GPT-5.5, maar met ongeveer een vijfde van de kosten, hè, dus 80% minder kosten.

Bart Mol: En dat is natuurlijk interessant. Dus ze positioneren het speciaal voor agentic work en met lage kosten, en hoge snelheid overigens. En hoge snelheid betekent dus veel tokens per minuut als output. Dus hij kan snel reageren, snel handelen. Dat is Grok 4.5 en ook op 9 juli kwam uit Muse Spark 1.1. Nou, daar heb je misschien nog nooit van gehoord. Dat is een model van Meta

Bert Slagter: Het vroegere Facebook. En dan denk je: ja, maar doen die dan mee aan AI, de AI-race? Ja, in het begin zeker nog. In het begin waren ze koploper, hè, met de Llama-modellen. Destijds uitgelekt, dus hebben ze het maar open source gemaakt en daarna zijn ze achter de schermen lekker verder gegaan en nu zijn ze eigenlijk weer bij. Hè, Mark Zuckerberg, de CEO, kwam het hoogstpersoonlijk op X melden. En niet op zijn eigen threads, maar ook op X. Drie jaar lang niet gepost, maar hij kwam hier wel even vertellen dat Meta terug is, terug in de race is. Ook Muse Spark 1.1 is gericht op agents, op langlopende taken. Een context window van 1 miljoen tokens, getraind op het delegeren van werk aan sub agents en het gebruik van computerinterfaces. Hè, dus zo is het geïntroduceerd. Qua specificaties, ja, iets onder Grok, maar een beetje dezelfde richting dus, zeg maar één laagje onder de topmodellen. Maar goed, dat is niet zo'n ramp. Meta, die gaat het ook voor een flink deel zelf gebruiken in huis.

Bert Slagter: Hè, ze zijn gebrand om mee te gaan doen in de race om personal agents vanuit hun eigen ecosysteem. Hè, denk aan Instagram, Facebook, WhatsApp. Dus, ja, heel interessant om, in één week, en misschien, als je heel ruimhartig bent, kun je Fable daarin meenemen. Heb je modellen van Anthropic, OpenAI, SpaceX AI en Meta. En, ja, dan moet je constateren: wie is de grote afwezige op dit feestje? Dat is dan toch Google DeepMind met een nieuwe Gemini die we niet gezien hebben.

Bart Mol: Ja, dat klopt. Dat klopt. Ik ben wel benieuwd wat daar uit gaat komen. Ja, de echte grote afwezige is Apple. Die zijn gewoon helemaal nooit aangehaakt. Dat verrast mij nog steeds wel, dat die eigenlijk zo achtergebleven zijn, terwijl alle anderen.

Bert Slagter: Ja, die hebben op de WWDC, dat is een developerconferentie, wel verteld dat ze met modellen bezig zijn. Waarschijnlijk hebben ze bestaande modellen gekocht en zijn ze met continued pretraining daarop verder aan het bouwen. Maar die gebruiken ze vooral zelf, dus die gaan ze in hun eigen OS en eigen ecosysteem integreren. Het lijkt er niet op dat ze ook publieke modellen gaan aanbieden inderdaad.

Bart Mol: Nee. Maar over Apple gesproken, hè, die kwamen nog meer in het nieuws deze week. Die hebben namelijk OpenAI aangeklaagd. En dat hebben ze gedaan omdat voormalig Apple-medewerkers daar volgens Apple dus geheime informatie over nog niet aangekondigde hardware, technieken en leveranciers hebben gelekt. Nou ja, gelekt. Meegenomen, hè? Want OpenAI heeft inmiddels gewoon 400 oud-Apple-medewerkers daar werken. Ja, die nemen natuurlijk sowieso kennis met zich mee, maar het richt zich eigenlijk op de baas van de hardwareafdeling daar, Tang Tan. En die heeft 24 jaar bij Apple gewerkt, ook aan de hardware daar en die is nu, zegt Apple, tijdens de sollicitatiegesprekken toch wel medewerkers, hè, toekomstige medewerkers dus van OpenAI en huidige medewerkers van Apple aan het aansporen van: ja, kijk nog maar eens goed rond wat jullie qua hardware aan het maken zijn en neem dat mee naar ons. Ja, waarom? Boeit dat wat, hè, zou je zeggen. Want OpenAI maakt chatmodellen en Apple maakt telefoons. Nou ja, OpenAI wil dus hardware gaan maken.

Bart Mol: Het is niet voor niks dat ze dus die hardwareafdeling hebben en misschien zelfs telefoons maken die gaan concurreren met de iPhone. En daarvoor vindt Apple dit belangrijk. Ja, verder nog niet zoveel bekend, hè. We gaan de rechtszaak afwachten. Wat altijd leuk is, dan komen er altijd e-mails worden publiek van de topmensen. Je krijgt dan een beetje een inkijkje hoe dat gaat in dit soort bedrijven, dus dit houden we in de gaten als er over een tijdje die rechtszaak gevoerd gaat worden.

Bert Slagter: Tot nu toe zien we van die topmensen vooral moddergooien op sociale media. Wat ik trouwens helemaal mooi vind van dit nieuwtje is dat de hardwarebaas Tang heet. Bert. Ja, ik zag een blog van Torsten Slok, hoofdeconoom bij vermogensbeheerder Apollo, met als titel: meer bewijs voor positief effect van AI-adoptie op de werkgelegenheid. Toen dacht ik: hé, dat is interessant, want we horen vooral natuurlijk heel veel doemscenario's dat het voor massawerkloosheid zou zorgen. Dus ik ben eens gaan lezen. Hij verwijst naar een onderzoek van Ramp en Revelio Labs en die koppelden voor zo'n 21.000 bedrijven de daadwerkelijke AI-uitgaven aan het verloop van het aantal medewerkers. En daar gingen ze onderzoek op doen. En ze hebben die bedrijven ingedeeld in twee groepen: de een derde met de meeste AI-uitgaven per werknemer en de twee derde met de minste AI-uitgaven. En binnen die twee groepen, die noemden ze dan hoog intensief en laag intensief, gingen ze de vroege en de late adopters met elkaar vergelijken.

Bert Slagter: Dus ze keken naar bedrijven die bijvoorbeeld in januari begonnen met die uitgaven en bedrijven die in augustus begonnen met die uitgaven. En dan konden ze in die periode van januari tot augustus het verschil zien tussen die twee. Dus je weet wel, die in augustus beginnen, dat zijn bedrijven met dezelfde soort karakteristiek, want ze gaan later ook een hoogintensieve gebruiker worden, maar nu nog niet. En hoeveel verschil het verloop dan? En toen viel op dat ze bij die groep B met de minste uitgaven geen significant verschil zagen met de controlegroep, maar bij groep A 10,2% meer personeelsgroei ten opzichte van de controlegroep. Opmerkelijk: ook entry level jobs. Starters dus. Sterker nog, daar was het percentage zelfs nog wat hoger. Hun conclusie is: er zijn aanwijzingen dat bedrijven die intensief AI gaan gebruiken juist groeien en voor meer werkgelegenheid zorgen, waarbij zij als vermoeden hebben dat er dus een causaliteit is, dus dat het AI-gebruik dat ook daadwerkelijk veroorzaakt. Dat kunnen ze hiermee nog niet bewijzen.

Bert Slagter: Maar goed, dat is dan voor vervolgonderzoek. Kijk, de arbeidsmarkt is natuurlijk, als je naar de gehele arbeidsmarkt kijkt, een complex samenspel van allemaal kleine treintjes en bewegingen en krachten. Hè, dus je kunt met dit onderzoek in de hand geen algemene conclusies trekken over AI en banen.

Bart Mol: Het zal ook van moment tot moment verschillen en van sector en regio zal dat verschillen. Maar ik vind het prettig. Ik vind het leuk om ook eens een keer een datapunt te hebben dat niet wijst naar doemscenario's.

Peter Slagter: Eens? Ja, ik neem jullie even mee naar Rotterdam. We hadden het vorige week over de politieke partij Volt en deze week gaat het over een bedrijf met dezelfde naam. Het verschil is dat de bedrijfsnaam met hoofdletters geschreven wordt. VOLT. Ik denk dat ze het willen uitschreeuwen. De startup van Han de Jong, en die bestaat sinds 2025, volgens mij zomer 2025. Opent in oktober, komende oktober, zijn eigen AI-cloud in Amsterdam. Met Dell als techpartner en North C, Noordzee als datacentrum. En het idee is Nederlandse Europese organisaties, die kunnen daar dan terecht voor rekenkracht. Kunnen ze huren voor trainen en draaien van AI-modellen. En Volt, die richt zich dan met name op sectoren die barsten van de privacygevoelige informatie. Moet je denken aan de zorgoverheid, banken. En die hebben dan een alternatief voor de grote Amerikaanse cloudplatforms. En het wordt vermarkt met een hele mooie strik eromheen. Die strik heet Sovereign AI.

Peter Slagter: De servers die staan in Nederland, die worden hier beheerd en die vallen dus ook onder Europese wet- en regelgeving. En Michael Dell zelf, de CEO van Dell, die maakt het nieuws bekend. Groot. Maakt het ook groot op X. Die zegt: wij gaan machines leveren, 250.000 GPU's, en de machines daarvoor, die die GPU's nodig hebben om hun werk te kunnen doen, die gaan wij leveren. En al die apparaten die moeten in nieuwe datacentra terechtkomen in Rotterdam. Een AI-gigafabriek van 800 megawatt. Ja, we moeten wel even wat dingen uit elkaar trekken. Want ja, die Amsterdamse cloud, die is nu concreet. Die moet dus in oktober actief worden. In eerste instantie met ongeveer 1.000 GPU's van Nvidia. En Dell levert dan inderdaad de machines daaromheen. Moet je denken aan servers en racks en opslag, netwerkapparatuur, koeling, ondersteuning, enzovoort. Die 250.000 GPU's en die 800 megawatt, die horen bij het tweede deel. En dat gaat dan vooral over de ambities van Han de Jong. En die moeten in Rotterdam landen. Maar dat is vooral een plan nu, want die fabriek moet nog worden gebouwd, moet ook nog worden gefinancierd en er moet ook nog worden gevuld met hardware.

Peter Slagter: En de totale investering daarvoor? Die loopt, ja, naar schatting in de tientallen miljarden. Dat is een ander soort investering dan wat er nodig was voor wat er in oktober live gaat. En van die tientallen miljarden wordt nu naar de eerste € 200 miljoen gezocht. Kijk, en Han de Jong, die is zelf wel rijk. Hij start alles op vanuit zijn eigen family office, maar die heeft niet het vermogen om dit allemaal te financieren. Nou, ook soeverein verdient even een korte voetnoot, denk ik, want die infrastructuur, die staat weliswaar op Nederlandse bodem, maar de belangrijkste technologie komt natuurlijk nog steeds uit de Verenigde Staten. Nvidia levert de chips, Dell de systemen. Ja, dus wat Europa vooral krijgt als dit allemaal doorgaat, is meer controle over waar de data staat en wie de omgeving beheert. Maar technologisch is het natuurlijk nog niet soeverein. Nou, en ik heb ook nog even opgezocht wordt dit vanuit Den Haag nou gestimuleerd of niet? Nou, het is, dit project is niet genegeerd, maar ook niet echt gesteund. Dus het kabinet die zegt wel, we willen bijvoorbeeld het proces voor het aanvragen van vergunningen verbeteren.

Peter Slagter: Heeft nog niet zoveel aan. Het zijn natuurlijk woorden, nog geen daden. En waar Volt echt om vroeg was geld en pre-orders. Maar die, dat kwam er niet. Dus geen subsidies, geen publieke investering, geen commitments, geen staatsgaranties. Dat is jammer, want dat was eigenlijk nodig om mee te dingen naar geld vanuit Brussel. Een grotere pot. Die grotere pot, die is nodig als je 20 miljard nodig hebt.

Bart Mol: Ja.

Peter Slagter: Nou, even terug naar Michael Dell. Ja, wat dus een CEO van een serieus techbedrijf op X neerzet. Dat blijkt dus eigenlijk ook gewoon voor een belangrijk deel ook wel populistisch geleuter te zijn.

Bart Mol: Ja. Ja. Ja, dat zien we zo nu en dan langskomen hè, bij die gasten. Het laatste wat ik nog even kort wil zeggen, want we kunnen daar deze week niet verder op ingaan, maar het is wel vet. Robots, robotics. En dat komt ook een beetje uit Europa, namelijk de Freaky Fingers van Neo zag ik langskomen. Neo, dat is een robot van het bedrijf 1X en die robot heeft twee handen en die zijn geavanceerder dan dat we tot nu toe gezien hebben. Daar plaatsen ze filmpjes van. Het linkje staat in de shownotes. Ga dat even checken, want dat is echt. Nou ja, goed, Wired noemde het Freaky Fingers, daar ben ik het wel mee eens. En van ons eigen Mistral in Frankrijk. Die hebben een model gemaakt, gedestilleerd. Robostral Navigate, waarmee robots kunnen navigeren en dat model komt als beste uit de testen. Interessant, die, dat linkje heb ik ook geplaatst. Zit ook een videootje bij. Ja, ga dat even checken als je van robotics houdt. Daar moeten we het een keer over gaan hebben.

Bart Mol: Hebben we vandaag de tijd niet voor, maar dat-

Peter Slagter: Daar moeten we het zeker ook een keer over gaan hebben, ja

Bart Mol: ... wilden we wel even genoemd hebben. All right. Dames en heren, jullie wilden praktische tips. Die gaan er komen. Daar gaan we deze week mee beginnen. Dus, zonder verder te wachten gaan we naar het tweede item van deze week. We moeten het namelijk eens gaan hebben over agents en second brains. Obsidian. Ja, daar ben ik mee aan de slag gegaan de afgelopen maand. Ik wil, ik zag van alles langskomen over Hermes Agent en ik was eigenlijk op zoek naar een reden om het te gaan gebruiken. En die reden, die kwam eigenlijk niet. En toen dacht ik: weet je wat, ik ga het gewoon gebruiken en dan hoop ik dat de redenen zich daarna openbaren naar mij. Dus ik ben een beetje gaan kijken waarvoor mensen zo'n agent gebruiken en ik heb dat toen opgezet. Dus dat ga ik met jullie delen vandaag. Ik gebruik dat nu een maandje of anderhalf en, ja, goed, het werkt best wel goed eigenlijk.

Bart Mol: Dat is al even de signposting en de conclusie en ik ga jullie daarin meenemen. Ten eerste: wat is nou een second brain? Want dat bestaat al best wel een tijdje. Het was echt een hype in 2022. Een beetje in de hackers entrepreneur wereld een beetje de zzp'ers zeg maar, de tech zzp'ers. Ook op Twitter en dan ook internationaal. En dat is verzonnen of eigenlijk een beetje gecombineerd door Tiago Forte. Dat is een gozer die allemaal productiviteitstips deelde op Twitter en die heeft hier een boek omheen gedeeld, gemaakt rondom zijn second brain systeem. Bestond eigenlijk uit twee onderdelen: PARA. Dat is een manier om eigenlijk alles in te delen, hè. Projects, Areas, Resources en Archives en CODE: Capture, Organize, Distill en Express. Dat eerste gedeelte, dat PARA gedeelte, dat vond ik altijd al te overdreven en te veel werk. Maar dat CODE gedeelte dat resoneerde wel bij mij, want dat is ook een beetje hoe ik door mijn week heen ga als maker van een podcast.

Bart Mol: Ja, en de vraag is natuurlijk: waarom wil je überhaupt zo'n second brain? Nou, het is een soort voor mij in ieder geval ook wel een beetje bijna de manische drang om alles te labelen en een perfect systeem te maken. Het is ook wel een beetje dingen voor je uit schuiven dat je zegt van: ja, als ik dit perfecte second brain heb, dan ga ik toch een partij content kunnen maken. Dan vliegen de podcasts, de blogjes, de YouTube video's, die vliegen je om de oren, zeg maar. Dus daar zit wel een soort van, in ieder geval voor mezelf zit dat er een beetje in. Maar het is toch ook wel fijn, als je gewoon een gestructureerd systeem hebt omdat je op deze manier, hè, in ieder geval voor mezelf, ja, altijd wel iets op de plank hebt liggen om wat mee te kunnen gaan doen, hè. En ik zal straks wat voorbeelden geven hoe dat dan precies werkt. Ja, waar leg je zo'n second brain vast? Nou ja, het werd vrij snel duidelijk dat het wel handig is als je dat digitaal doet, hè. Analoog kan ook, maar dat deden we vroeger. Zettelkasten noemde je dat geloof ik. Maar tegenwoordig heb je tools daarvoor, dus dat hoeft helemaal niet.

Bart Mol: Ja, welke tools gebruiken mensen dan? Nou, dat is vaak Obsidian of Notion. Notion kennen de meeste mensen denk ik wel. Dat zijn een soort, ja, handige apps waarmee je notities op kan schrijven en die notities ook met elkaar in verbinding kan maken en lijstjes kan maken.

Bert Slagter: Je zou kunnen zeggen: Obsidian is een soort modern notitieboek en Notion is een soort moderne Wikipedia.

Bart Mol: Nou ja, Wikipedia weet ik niet. Ik vind, nee, ik vind Notion, vul ik alleen zelf. Daar vul jij niks in.

Bert Slagter: Ja, MediaWiki bedoel jij, Peet. Zeg maar de software achter Wikipedia. Ja.

Bart Mol: Ja, goed.

Bert Slagter: Dat kennen de meeste niet.

Bart Mol: Ik zal een voorbeeld geven wat ik in Notion bijvoorbeeld heb gedaan, want ik gebruik het in eerste instantie Notion hiervoor, is mijn lijst bijhouden met boeken die ik wilde lezen en die ik gelezen had. En dan heb je gewoon een lijst met 30 boeken erop op een gegeven moment. En als je dan op een van die boeken klikt, dan opent de pagina en dan kan je daar bijvoorbeeld invullen welke notities je gemaakt hebt en wat je van het boek vond en wat je niet leuk vond. En een linkje naar Amazon. Dus dan kan je eigenlijk een soort precies per item bijhouden wat daar nodig is. Maar je kan bijvoorbeeld ook een to do list bijhouden op die manier. Of een lijst met restaurants of plekken waar je geweest bent op de wereld. Je kan eigenlijk alles op die manier vastleggen en dat is eigenlijk je second brain. Dat als iemand aan mij vraagt, als Peter aan mij vraagt: heb je nog een leuk boek? Dat ik dat niet op dat moment uit mijn eigen hersenen moet halen, maar dat ik gewoon kan zoeken in mijn second brain. Welke boeken heb ik het afgelopen jaar gelezen? Welke vond ik heel erg leuk? En dat stuur ik dan gewoon door aan Peter. Dus dat is een voorbeeld van betere informatie die je kan geven doordat jij een second brain hebt. Nou.

Bert Slagter: Bart, even een vraagje. Ik heb zelf een notitieapp, al heel lang en daar heb ik gewoon lijstjes in met bijvoorbeeld boeken die ik nog wil lezen of gelezen heb. Is dat dan ook mijn second brain? Of is er nog iets bijzonders aan wat jij nodig hebt?

Bart Mol: Ik ben heel erg ervan dat, doe wat werkt, zeg maar. En dat had ik ook met dit.

Bert Slagter: Dus bijvoorbeeld het getting things done systeem, dat kan ook een soort getting, uh, second brain zijn.

Bart Mol: Ja, tuurlijk.

Bert Slagter: Wat veel mensen.

Bart Mol: Tuurlijk. En uiteindelijk bleek dat voor mij ook met alle PARA en CODE en whatever. Het enige wat er van mijn productivity kasteel bleef staan was een soort van afgebrokkelde toren en dat was mijn reading list. Dat is het enige wat ik de afgelopen zes jaar echt heb bijgehouden. En dat is ook heel waardevol nu, want ik heb alle boeken die ik gelezen heb staan gewoon netjes gelabeld in een database. Maar ik zou eigenlijk wel meer dingen willen. Alleen ik kwam erachter dat van capture, organize, distill en express. Ja, capture is makkelijk, hè, dat kennen we allemaal wel. Bookmarks op Twitter, saved messages op Telegram, 25 tabbladen in Chrome met dingen die je nog even wil bekijken straks en die je niet durft dicht te klikken omdat je ze nog niet bekeken hebt. Notities in een notitieapp, dat is simpel. Alleen hoe organiseer je dit alles nou in een systeem? Dat je er ook daadwerkelijk bij kan. En dat je bijvoorbeeld later naar de distill en express stappen kunt, hè, dus dat je er echt informatie kan ontsluiten. Ja, dat kan tegenwoordig met agents eigenlijk.

Bart Mol: Dat is waar ik op uitkwam met AI. Maakt eigenlijk niet zozeer uit welke AI, hè, dat wil ik ook nog wel even gezegd hebben, maar ik heb dus in dit voorbeeld Hermes Agent geprobeerd. Voornamelijk omdat ik Hermes Agent wilde proberen. Goed, wat is dat dan, dat Hermes Agent? Nou, ten eerste een agent, obviously. Dat lijkt me duidelijk. Het is vergelijkbaar met Claude Code, CoWork, of Codex, hè, van OpenAI. Het is een model, hè, je kan kiezen welk model. Hermes is open source, dus je kan alles kiezen. Je kan Claude, Opus, Sonnet, Fable gebruiken. Je kan GPT-5.6 gebruiken, Sol, Luna, Terra, noem het maar op. Of Grok kan ook. Maakt allemaal niet zoveel uit. Je kan je eigen model gebruiken, je open source modellen. Kan allemaal. En het is dus ook het harnas, hè, net als dat je dat bij Codex en bij Claude Code hebt. Het harnas eromheen is eigenlijk het lichaam, hè. Als je kijkt naar het model als brein, dan is het harnas het lichaam.

Bart Mol: Wat kan opeens een model dan met zijn harnas? Zoeken op internet, zoeken op je computer, bestanden aanpassen, bestanden bewerken, bestanden uitlezen, dat soort dingen. Dus een model zelf, daar kan je vaak mee chatten. Alleen zonder tools kan die heel moeilijk bijvoorbeeld iets uitrekenen. Tegenwoordig zie je dan dat het harnas zegt: hé, de gebruiker vraagt wat is 10 + 10? Daar schrijf ik even een Python scriptje voor die dat uitrekent en gewoon teruggeeft dat het 20 is en dan geef ik dat terug aan de gebruiker. Dat is hoe die harnassen tegenwoordig werken. Ook ChatGPT op het web is gewoon een harnas inmiddels, dus dat zijn allemaal, ja, geeft eigenlijk het brein een lichaam met handen en voeten en oren en ogen zodat hij allemaal dingen kan. Hermes Agent heeft ook een vorm van geheugen. Claude Code en Codex hebben dat ook steeds meer, maar Hermes is er echt op gebouwd dat je eigenlijk, ja, één grote sessie hebt. Dus je chat er gewoon mee en dan ga je weg en dan ga je daarna weer door met de chat. In plaats van dat je bij Codex, hè, heb je vaak verschillende sessies of bij Claude Code. Bij Hermes, zoals ik het gebruik, is het eigenlijk één sessie, waarbij die elke keer ook een beetje opslaat waar we het over gehad hebben, waar ik van hou, hoe ik mijn antwoord het liefste wil, waar bepaalde tools staan, dat soort dingen.

Bart Mol: Ten derde Hermes Agent is gemaakt om altijd aan te staan, dus hij draait hem per voorkeur op een computer die altijd aanstaat. Bijvoorbeeld een server, of bij mij thuis heb ik het op mijn Umbrel Pro draaien. Als je daar meer over wil weten, zoek even op Umbrel. Dat is een klein miniservertje wat je thuis gewoon heel makkelijk aan kan sluiten. Dan heb je een appstore, installeer je Hermes, en koppel je Telegram en dan ben je ready to go. En het leuke is dat ik dus altijd een berichtje kan sturen naar mijn Hermes Agent. Hij luistert altijd mee, terwijl bij Claude Code moet mijn laptop aanstaan, hè. Daar heb je ook remote toegang, maar je laptop moet wel openstaan of aanstaan. Daarvoor kochten veel mensen ook een Mac mini, want die kan je natuurlijk op je bureau altijd aan laten staan. Dus ook hier merk je alweer: hé, we zitten in het Wilde Westen. Iedereen, zoek je eigen manier. Er zijn wel tien verschillende wegen die allemaal naar hetzelfde Rome leiden, hè, dus je hoeft niet precies te doen wat ik doe. Doe ook gewoon wat fijn voelt. En het leuke is, je hebt altijd een agent in de buurt aan wie je dingen kan vragen.

Bart Mol: Als laatste is Hermes Agent zelfverbeterend. Dat is wel leuk. Dus na elke sessie die je met hem hebt, hè, dan zegt hij eigenlijk van: oh ja, we hebben dit besproken. Ik ga mijn eigen skills updaten. Dus als ik heel vaak dingen vraag over bijvoorbeeld het maken van een script voor YouTube, dan zal hij telkens die skill verbeteren. Totdat hij op een gegeven moment eigenlijk precies weet wat ik wil zonder dat ik hem nog heel uitgebreid instructies hoef te geven. Dus dat is Hermes Agent. Kijk, als je dit nu kan kopiëren, dus een agent, hè, Hermes Agent of Claude Code of Codex of Open Code of whatever je wil gebruiken, of CoWork of, Bert zei het net, Codex Work heb je ook tegenwoordig, kan allemaal. Als je dat combineert, die agent, hè, met Obsidian. Ja, wat krijg je dan voor dat Code model? Wat verandert dat? Nou, ik zal je even vertellen hoe dat voor mij werkt met een aantal voorbeelden. Je begint dus bij capture. Dus als ik iets tegenkom dat ik op wil slaan, dan stuur ik het naar mijn Hermes Agent via Telegram, gewoon via een voice message. En daarna doe ik mijn telefoon weer op slot.

Bart Mol: Doe ik hem in mijn zak, ga ik verder met mijn leven. En daarna begint het proces gewoon op de achtergrond te lopen. Voorbeelden, hè, dit zijn echte voorbeelden die ik de afgelopen tijd naar mijn Hermes Agent heb gestuurd. De eerste: ik wil graag Avatar Aang The Last Airbender zien zodra die uitkomt. Nieuwe film over de Avatar had ik gezien, en ik wil naar de bios als die uitkomt, dus dit heb ik gezegd. Dit is een foto van een recept dat ik graag wil maken. Slaat even op. Foto uit een kookboek. Deze podcast wil ik graag luisteren. Ik moet Bert deze week nog even bellen met een vraag over de boekhouding. Ik heb London Falling uitgelezen en ik wil graag dat het in de boekenlijst verwerkt wordt. Check deze Instagram reel van dit nieuwe eettentje in Rotterdam. Wil ik binnenkort proberen. Dus dit zit allemaal in de capture fase, hè, en dat deed ik al. Normaal leefde dit in bookmarks, in save messages, in notities, maar dan wel als een URL of als een foto. Hè, dit is letterlijk wat ik doorstuur naar mijn agent en dan krijg je hierna dus gaat de agent aan de slag en dan krijg je eigenlijk capture en organize. Dat doet hij eigenlijk tegelijk.

Bart Mol: Dus Hermes Agent gebruikt Whisper om, uh, dat is een transcription tool en dan maakt hij een transcriptie van mijn opdracht en daarna gebruikt hij de Obsidian Command Line tool om eigenlijk alles wat ik gestuurd heb in uit te zoeken en in Obsidian te zetten. Dus hij zet er niet alleen in: Bart wil Avatar Aang zien. Nee, hij zoekt even op wanneer dan die lancering is, hè, wanneer die film in Nederland draait, of die wel in de Pathé bij mij in de buurt draait of dat ik hem moet downloaden. De podcast zoekt hij een linkje op voor Spotify. Die zet hij netjes erin. Dat fotootje van het recept die analyseert hij en maakt hij een tekstrecept van. Zet hij waarschijnlijk de Amerikaanse meeteenheden om in Nederlandse. Uh, bij London Falling, hè, dat boek wat ik uitgelezen heb, zal hij waarschijnlijk een vraag aan mij stellen van: wat vond je er dan van? Hè. Geef je het vier sterren, vijf sterren? Zet hij een Amazon linkje erbij. Haalt hij al mijn aantekeningen op uit de Kindle app. Dus hij is niet alleen bezig met het opslaan, maar ook het organiseren van al die rommel die er uit mijn hoofd komt.

Bart Mol: Daar maakt hij gestructureerde data van. Dus dat is wel interessant, want als ik hiermee klaar ben heb ik dus in één keer een lijst met allemaal georganiseerde items. Als ik dus klik op dat ik Bert nog even wil bellen over de boekhouding, dan heeft hij hem netjes gelabeld als to do. Dan heeft hij daarbij gezet wie dat heeft gevraagd. Ik, hè, wie deze input heeft gemaakt. Zoekt hij het contact van Bert er even bij. Checkt hij over welke Bert het gaat. Weet je wel. Dus er zijn allemaal dingen waarmee je wat kan. Het is niet zomaar een zinnetje, nee, het is een gelabeld database item. En dat wordt interessant als je dan naar de distill stap gaat, hè, dus het ontsluiten van informatie uit zijn database. Ja, wat je daarvoor nodig hebt is gestructureerde info en die hebben we net gemaakt. Dus dat distilleren is bijvoorbeeld als ik nu vraag aan Hermes van: joh, kan je even mijn to do's voor deze week op een rijtje zetten? Wat staat er nog open? Zegt hij: nou, jij moet Bert nog even bellen. Dat heb je er eergisteren ingezet en hij staat nog steeds open. En volgens mij moest dat deze week gebeuren, dus die is het belangrijkst.

Bart Mol: En dan kan ik weer zeggen: oh ja, maar dat heb ik al gedaan. En dan zegt hij van: oké, closed en dan verdwijnt ie. Ik kan bijvoorbeeld ook zeggen, dat had ik vorige week, liep ik in het centrum van Rotterdam naar mijn favoriete plek om een broodje te eten. Was die dicht. Onverwacht. Toen heb ik gevraagd aan mijn Hermes agent: hé, volgens mij heb ik nog een paar nieuwe broodjeszaken opgeslagen de afgelopen tijd. Kan je die even opzoeken? Zei die: ja, is goed. Je hebt inderdaad twee broodjeszaken opgeslagen. Ja, die kan je nu uitproberen. Maar het probleem is wel, een van de twee is ook dicht op maandag, dus je moet naar dees. Ja, dat is interessant, want normaal gesproken had ik voor een dichte deur gestaan, had ik gedacht: ik heb laatst iets gezien waar ik heen wilde, maar welke was het?

Bert Slagter: Scrollen tot je een ons weegt.

Bart Mol: Precies. En dan, misschien vind je hem terug, misschien niet. Nu was het een kwestie van één minuut en ik had dat precies. Ja, het wordt pas echt interessant als je die distilleerstap automatisch gaat maken. Dus dat je zegt tegen Hermes: hé, even één keer per dag 's ochtends even een lijstje met mijn to do's, hè, zodat ik weet wat er nog openstaat. Of op het moment dat je merkt dat ik een boek heb uitgelezen, hè, dus het boek wat ik aan het lezen ben gaat op status closed. Vraag om een review en raad drie nieuwe boeken aan van boeken die ik nog wil lezen. Hè, dus dat je dingen gaat automatiseren. Nou, dat is echt een unlock die nu opeens mogelijk is. Dan heb je de laatste stap. Dat is express. Ja, dus dat is het uitdrukken, hè, van die informatie. Ja, voor mij is dit fantastisch. Ik heb allemaal bookmarks over AI die ik nu mee kan nemen in de podcast. Ik heb allemaal gedachtes tijdens het wandelingen over AI, over dingen die ik wil doen, die ik nu direct vast kan leggen en later bijvoorbeeld een wekelijkse review kan doen van: welke dingen heb ik deze week vastgelegd? Waar ben ik mee bezig geweest die interessant zijn om een video van te maken?

Bart Mol: Of een podcast of een blog? Hè, waar heb ik over nagedacht? En dan haalt hij dat gewoon naar voren. En het leuke is, dan kan ik gewoon met Claude Code bijvoorbeeld daar ook over discussiëren. Kan die, kunnen we een gesprek hebben als een soort psychiater van: wat zat je deze week dwars? Weet je, de mogelijkheden zijn eindeloos. Dat is best wel gaaf. En voor makers zoals wij en makers van podcasts, makers van blogs, van nieuwsbrieven, van video's is het heel fijn om altijd een idee op de plank te hebben liggen dat direct klaarligt. Er is niks zo vervelend als op maandag een video moeten maken en nog niet weten waarover die moet gaan. En nu moest ik dat de hele week zelf bedenken. En dat doe ik nu nog steeds. Alleen ik krijg gewoon een beetje hulp bij het doordeweeks opslaan en alvast verwerken van die informatie. Goed, dat kan je ermee. De vraag is: wat kost dit nou? Nou, Hermes is gratis. Open source software. Obsidian is ook gratis. Is ook open source. Het kost wel €4 per maand om makkelijk te kunnen syncen tussen apparaten en dat is wel echt wel nodig.

Bart Mol: Dus, nou ja, goed, die tik ik graag af. Ja, en je hebt wel een agent nodig, hè. Dus Claude Code, Codex. Die beginnen bij €20 per maand en in principe kan je dan gewoon gaan beginnen. Codex kan je ook gebruiken als model voor Hermes. Dus dan gebruik je je Codex, je ChatGPT-abonnement om een model aan Hermes te kunnen koppelen en dat is wel erg fijn. Anthropic van Claude Code, die vinden dat wat minder goed idee, dus ik zou misschien wel aanraden als je nog niks hebt, gebruik dan Codex. Als je Claude Code al hebt kan je dit gebruiken. Dan het laatste wat ik even wil behandelen is het volgende, dames en heren. Dit is iets wat ik zelf nog steeds, soms elke dag, in mijn hoofd moet stampen. Overdenk het niet en begin gewoon. Wil jij Notion gebruiken in plaats van Obsidian? Prima. Wil je Google Sheets gebruiken? Doe jij Google Sheets. Wil je MD-bestanden op je computer gebruiken? Prima. Obsidian is letterlijk dat met een grafische interface erbovenop.

Bart Mol: Heb jij het liefst Codex? Gebruik Codex. Heb je Claude Code? Doe je Claude Code. Wil jij Open Code met Grok 4.5 gebruiken? Doe dat lekker. Zeg maar, ga dit niet zitten overdenken van: hoe moet ik het inrichten? Weet je, doe ik alleen films of ga ik met boeken beginnen? Of doe ik restaurants of musea's? Of wil ik ook mijn to do-lijst vastleggen? Het hoeft niet allemaal tegelijk, hè. Begin gewoon klein. Bert, doe maar even.

Bert Slagter: Ik heb een vraag aan je voordat je verder gaat. Want je zegt: je kunt met alles beginnen, maar ik heb het idee dat een belangrijke factor in wat het voor jou echt nuttig maakte, is dat je in Telegram gewoon even makkelijk een berichtje of een voice message erin kunt duwen. Waar je ook bent, op de fiets, wandelend en daar heb je wel iets van Hermes of zo voor nodig. Ga je niet redden met Claude Code, right?

Bart Mol: Nee, tuurlijk, daar heb je helemaal gelijk in. Alleen mijn punt is een beetje dat ik dan zelf merk: nou ja, Hermes heeft iets meer een drempel om het te installeren. Dat het 24/7 beschikbaar is. Telegram bot erbij. Het enige wat ik wil zeggen: laat je daar niet door stoppen. Zeg maar een boekenlijst bijhouden. Daar hoef je niet 24/7 voor online te zijn. Boekenlijsten. Weet je, je leest één boek per maand als je een beetje doorleest. Kan prima, ook gewoon met Claude Code en Obsidian en dan krijg je wel een beetje het idee van: hé, ik begin zo'n lijst bij te werken. Oh, wat handig! Claude Code helpt me bij het doen van een boekenreview. Ik kan zelfs gewoon de EPUB van het hele boek in zijn context stoppen en dan weet hij precies wat ik gelezen heb. Dan kan hij precies vragen: wat vond je leuk en wat vond je niet leuk? En dan? Dan zal je merken: oh ja, ik zou eigenlijk nu wel een to do-lijst willen maken. Oh, en dan is het wel handig om 24/7 een agent online te hebben. Laat ik eens gaan kijken hoe ik dat dan ga toevoegen. Dat is mijn punt, hè. Dus wat ik mezelf altijd moet zeggen: ik moet van een gedachtegang af van: oké, ik wil het van het begin af aan al perfect bedacht hebben.

Bart Mol: Nee, dat hoeft niet. Begin gewoon. Dus af van: wat als het kapot gaat? Nee. Wat als het niet kapot gaat? What if it goes wrong? Nee. What if it goes right? Zeg maar: begin gewoon en dan merk je wel wat er kapot gaat. En als het kapot gaat, probeer je het nog een keer. En ik wil mensen overtuigen. Begin gewoon met dit uit te proberen en blijf niet in je hoofd zitten nadenken van: oh, maar ergens vijf stappen down the road gaat dit kapot lopen, dus ik begin niet met stap één. Dat is zonde, want je zal merken als je stap één doet, stap twee, dan begin je een beetje fingerspitzengefühl te krijgen voor wat je aan het maken bent en dan zal je vanzelf zien: oh, die boekenlijst van Bart, dat is helemaal niet relevant voor mij, dat ga ik niet doen. Maar wat ik wil is iets wat totaal niet relevant is voor Bart. En dat is een beetje mijn punt, zeg maar. Het model maakt niet uit, het harnas maakt uiteindelijk niet uit. Het zijn jouw ideeën en dit is de tijd waar je die ideeën gewoon tot uiting kan brengen. Dus installeer Obsidian, gebruik Codex, gebruik Claude Code en go from there. Begin gewoon.

Bert Slagter: Ja, ik zou het wel heel leuk vinden om van onze luisteraars te horen of zij zo'n soort experiment gedaan hebben. En ik bedoel, Bart heeft dan, is met boeken begonnen, maar misschien is dat voor jou recepten of restaurants of musea of films of tv-series. Of misschien nog honderd dingen waar ik helemaal niet aan denk. Ik zou het heel vet vinden als je vertelt wat voor soort kennis of wat normaal in je brain zat of op post-its of in je mailbox, wat je nu hiermee een soort van georganiseerd hebt gekregen en ook ervaren hebt dat het je iets gebracht heeft. Iets van toevoeging of een nieuwe informatie of suggesties of tips of weet ik veel. Dat zou, laat weten in de comments.

Bart Mol: Laat het weten en ga naar turingstation.nl. Daar kan je je inschrijven middels een e-mailadres. Want ik ben, hè, ik heb net natuurlijk verteld: iedereen, zoek het uit voor jezelf, maar ik wil jullie natuurlijk best helpen, dus ik ben mijn complete setup aan het uitschrijven in een gids en die gaan we mailen. Dat wordt echt een enorm ding. Alles leg ik daar uit. De hele setup. Dan heb je in ieder geval een beetje houvast en een beetje inspiratie om te beginnen. En dan kan je dat natuurlijk daarna helemaal tunen naar je eigen wensen. Dus ga naar turingstation.nl, schrijf je daar in en dan krijg je, nou ja, in ieder geval voor vrijdag krijg je die gids opgestuurd. En, nou ja, daar staat in hoe ik dus Hermes Agent, Claude Code, Codex en Obsidian samen gebruik om mijn second brain te beheren, en daar interessante dingen uit te halen. Alright mannen, gaan wij door naar het volgende item, want dat is wel heel erg leuk. We gaan het over een hele andere boeg gooien. Ook praktisch. Ook praktisch, maar niet eigenlijk het gebruiken van AI, maar we gaan het hebben over beleggen in AI.

Bert Slagter: Ja, als je onze podcast luistert, dan ben je waarschijnlijk een voorloper. Je ziet wat AI nu kan en hoe snel het zich ontwikkelt. Wat twee jaar geleden nog niet kon, dat lukte een jaar geleden net en dat is nu een fluitje van een cent. En daaronder ligt exponentiële groei. De omvang van modellen, de rekenkracht in datacenters, de prijs per token op een bepaald intelligentieniveau, de hoeveelheid data die het model in één keer kan overzien, hè, de context window, de hoeveelheid werk die een model een expert uit handen neemt. Het zijn allemaal reeksen die verdubbelen en halveren in elke zoveel maanden. En dat is vergelijkbaar met die exponentiële groei, hè, een soort ontploffing, is vergelijkbaar met de industriële revolutie bijvoorbeeld, of met de komst van de computer en het internet bij elkaar opgeteld. Het kan alles raken, het gaat grote impact hebben. Althans, dat zou kunnen als het zo doorgaat. En dat is natuurlijk de vraag, hè, tot nu toe zien we die exponentiële groei?

Bert Slagter: Zien we die verdubbelingen? Zien we die halveringen? En dan is de vraag: kun je dat extrapoleren? Het zou maar zo eens kunnen dat jij denkt dat dat het geval is. Dat jij denkt dat AI daadwerkelijk de wereld gaat ontwrichten, grote impact gaat hebben. En als je dat denkt, ja, dan ben je misschien benieuwd: kan ik daar ook van profiteren? Of moet ik me ertegen indekken? Hè, moet ik iets met mijn vermogen? Moet ik iets doen in mijn beleggingsportefeuille? Nou, daar gaan we het nu over hebben. Beleggen in AI. Het gaat effect hebben, hoe dan ook, heeft het nu al op financiële markten, en dus op je beleggingsportefeuille. Niet per se positief overigens. Dat is natuurlijk wel interessant, hè. Sommige bedrijven die zullen hier geweldig van profiteren, maar anderen zullen het juist zwaar krijgen. Sommige bedrijven zullen misschien helemaal verdwijnen omdat ze eigenlijk overbodig gemaakt worden door AI. Wat als we naar een wereld van extreme overvloed gaan?

Bert Slagter: Hè, het positieve scenario. Of naar een wereld waarin de polarisatie toeneemt tussen landen of tussen machtsblokken. Negatieve scenario. Ja, in beide gevallen heeft dat misschien wel impact op je portefeuille. Dan wil je misschien in dat soort meer geopolitieke overwegingen wat goud of bitcoin in je portefeuille hebben. Dus, even als intro, dat AI ook impact heeft op economie, financiële markten en je vermogen. En, dat samengevat, hè, als je visie hebt voor de opkomst van AI, dan is het niet gek om dat ook tot uitdrukking te willen brengen in je beleggingsportefeuille. Nou, daar gaan we vandaag een soort inleidend item over maken. En ik ben ook benieuwd. Laat ook weten in de comments of we het onderwerp beleggen in AI vaker terug moeten laten komen. Laten we daar eens even mee beginnen. Even wat uitzoomen en even kijken naar AI en beleggen. 2023 denk ik dat we moeten beginnen, hè.

Bert Slagter: Tweede november 2022 werd de eerste ChatGPT uitgebracht. Er werd natuurlijk al jaren daarvoor aan gewerkt. Het is allemaal onder water. Er is weinig van zichtbaar. 2023, 2024 was AI duidelijk indrukwekkend, hè. Iedereen zag wel van: nou ja, hier is iets aan het gebeuren waar we op moeten letten. Ook in de beleggingswereld, maar het was een beetje een abstract thema. Hè, we wisten eigenlijk nog niet precies in 2023, '24 hoe dat, waar dat precies op uit zou lopen. Hè dus je zag dat Nvidia profiteerde. Hè logisch, want die maakte de chips die eigenlijk iedereen nodig heeft. Echt hoe AI zich ook ontwikkelt, die chips zul je ervoor nodig hebben. Maar ook big tech in het algemeen. Dus Meta, Amazon, Google, Microsoft. Hè The Magnificent Seven werden ze in die tijd genoemd. Die droegen de grote indexen. OpenAI en Anthropic, xAI, dat zijn allemaal private bedrijven, dus die speelden eigenlijk niet zo'n grote rol op de beurs.

Bert Slagter: Hè hooguit waren er wat bedrijven die dan bijvoorbeeld verbindingen hadden met OpenAI. Ja, dat is goed voor Microsoft bijvoorbeeld geweest in die periode. 2023, '24. Dat is meer een soort van abstract algemeen thema waar de grote techbedrijven van profiteerden. In 2025 gebeurde er wat. Toen, dat was ook het punt waarop duidelijk werd dat agentic AI, dat we daaraan toe waren. Dat AI agents gebruikt konden worden. In eerste instantie voor coding, hè, maar ook later voor heel erg redeneerwerk en wetenschappelijk onderzoek, wiskundige problemen en dat soort zaken. En in die tijd werd ook zichtbaar hoeveel er geïnvesteerd ging worden. Dat gebeurde een beetje tegelijk. In 2024 was al voor tweehonderd miljard dollar geïnvesteerd in AI-infrastructuur. In 2025 zou dat vierhonderd miljard worden. Dat is daadwerkelijk gebeurd overigens ook, weten wij nu. Voor 2026 stond er achthonderd miljard dollar in de boeken als planning en inmiddels zitten we nu iets over de helft van 2026, zitten we ook op schema om dat te gaan halen.

Bert Slagter: En voor 2027 en verder boven de duizend miljard dollar per jaar. In de periode '24 tot 2030 bij elkaar tussen de zes en de acht biljoen dollar, tussen 6.000 en 8.000 miljard dollar. Alleen al in de Verenigde Staten aan investeringen in AI-infrastructuur. En dat geld, ja, dan is natuurlijk de vraag: waarin wordt dat dan geïnvesteerd? Waar gaat dat geld heen? Nou ja, natuurlijk naar Nvidia, hè, voor de rekenkracht en de hele keten boven Nvidia, maar ook allerlei dingen eromheen. Om die rekenchips heen. Geheugen, netwerkverbinding, optische kabels, apparatuur om die chips te maken. ASML bijvoorbeeld, hè, maar ook datacenters en gebouwen. De stroomvoorziening, de koeling. Eigenlijk een heel complex, dat noemen we, de AI-infrastructuur. Dat omvat dit allemaal. Daar gaat die duizenden miljarden naartoe. Dus, moet je niet gek opkijken dat aan de ontvangende kant daarvan bedrijven zitten waar de koersen explodeerden. 2025 en '26.

Bert Slagter: Micron, SanDisk, SK Hynix, Intel, hè, processoren, Marvell, AMD. Dit zijn allemaal bedrijven die ofwel in de top van de, uh, de, zeg maar de Nasdaq en de S&P 500 staan. Nou, de SK Hynix, dat dan niet, maar althans sinds kort, maar toen nog niet. Maar de Micron bijvoorbeeld. Het aandeel van Micron ging, rond de honderd dollar begin 2025, de eerste helft van 2025, naar boven de duizend dollar een jaar later. Keer tien in twaalf maanden tijd. Voor een bedrijf wat nu meer dan een biljoen dollar waard is. Staat gewoon in de top tien grootste bedrijven nu. Dus dat is natuurlijk, ja, uitzonderlijk. En dan vraagt iedereen zich af, hè, want we komen in 2026 aan. Dus we hebben twee fasen gehad. De eerste fase een beetje abstract, algemeen techbedrijven. Tweede fase heel specifiek de ontvangers van de AI-investeringen, dus de AI-infrastructuur. En we zijn nu op het punt aangekomen dat het een klein beetje stagneert en dat mensen zich afvragen: is het misschien allemaal een bubbel? Is het misschien allemaal wat overgewaardeerd?

Bert Slagter: Zijn we misschien iets te ver gegaan? Is een interessante vraag. Is dat een bubbel, vraagteken? Dan denk ik dat je heel goed moet nadenken over: wat is dat? Wat bedoel je met dat? Hè, bij die infrastructuurbedrijven is de koerswinst niet gebaseerd, de koers van die aandelen, die is niet gebaseerd op speculatie, maar op feitelijke productie en winstgevendheid. Even een voorbeeld. Samsung, die maakte vorige week bekend dat ze in het tweede kwartaal zestig miljard dollar winst gemaakt hebben. Dus niet omzet, maar winst. Zestig miljard dollar winst. Dat is negentien keer zoveel winst als het tweede kwartaal vorig jaar. Ze verwachten dat ze in 2026 meer winst gaan maken dan in de veertig jaar ervoor bij elkaar opgeteld. Dat is ongekend. Samsung. Hè dus, je ziet, en dan ga maar kijken bij al die andere bedrijven die aan de ontvangende kant zitten van die investeringen, dat tot nu toe de cijfers daadwerkelijk aansluiten bij die waardering.

Bert Slagter: Dus je zou kunnen zeggen: de waarderingen van die bedrijven zijn over het algemeen genomen best redelijk. Niet echt overdreven. Als je kijkt naar de winst die ze nu maken en de toekomstige winst die samenhangt met die biljoenen aan investeringen. En dat is interessant, hè, daar zit dus wel de aanname bij dat die investeringen in 2027, '28, '29, '30 ook daadwerkelijk plaats gaan vinden. Nou, tot nu toe liggen we op schema.

Bart Mol: Ja, en dat ze gaan renderen.

Bert Slagter: Nou ja, voor die bedrijven dus eigenlijk niet, hè. Ik bedoel, dat maakt ze eigenlijk geen bal uit. Ik bedoel, ze bouwen gewoon, de orders zijn geplaatst en die leveren ze uit. En als die bedrijven aan de andere kant niks doen met die chips, dat hun probleem. Maar daar breng je Bart ons wel precies bij de volgende fase. Dus die AI-infrastructuur blijft oké, maar iemand betaalt dat. Wie betaalt dat? Wie zijn dan die bedrijven die die duizenden miljarden betalen? Dat zijn de hyperscalers. Microsoft, Google, Amazon, Meta, Oracle. Die bedrijven zitten aan de betalende kant. En de vraag is: hoe gaan zij die duizenden miljarden die ze uitgeven ooit terugverdienen?

Bart Mol: Ja.

Bert Slagter: Wie gaat hen betalen? Voor een gedeelte gaan ze terugverdienen aan hun eigen klanten omdat zij zelf klanten hebben aan wie ze AI-producten kunnen verkopen, maar ook door AI-huizen die bij hun rekenkracht inkopen, zoals OpenAI, Anthropic, SpaceX AI doet het voor een deel zelf, maar koopt ook in en dus daar is het op gebaseerd. Zij denken: oké, dus OpenAI gaat bij ons rekenkracht kopen, dus wij gaan die datacenters bouwen. Maar ja, dan is wel de vraag: hoe gaan die AI-huizen dan aan geld komen om uiteindelijk rekenkracht in te kopen bij die hyperscalers die orders hebben geplaatst bij die chipbedrijven? Zo is het een heel ketentje geworden. Dus is er een bubbel bij de chipbedrijven? Op zichzelf niet als daadwerkelijk die investeringen ook gaan komen. Is er een bubbel bij de hyperscalers? Ja, op zichzelf niet als er daadwerkelijk klanten zijn die die rekenkracht gaan afnemen. Is er dan een bubbel bij de AI-huizen? Ja, dat weten we dus niet precies. Dat hangt helemaal af van de vraag: gaat de wereld daadwerkelijk in de komende jaren keer tien, keer tien, keer tien, honderdduizend keer zoveel compute afnemen bij die AI-huizen?

Bert Slagter: En dat is, dan kom je helemaal op de kern. Kom je terecht, namelijk op de hypothese over AI. Als jij denkt dat AI een beetje een hype is en dat het eigenlijk niks wordt, dat we over een paar jaar terugkijken denken: weet je nog in 2026 's avonds om 20.00u ChatGPT? Ja, dan gaat dit hele verhaal in duigen vallen. Dan blijkt dit een enorme bubbel te zijn, want er gaan uiteindelijk die duizenden miljarden investeringen in de toekomst helemaal niet gedaan worden. Dan trekt iedereen zijn keutel in. Er zit vast ergens een clausule in een contract en dan gaan die AI-huizen die schalen af en het blijkt allemaal een natte scheet te zijn geweest. Dat is een mogelijk scenario. Een ander scenario is dat de verwachtingen die er nu zijn over AI in de groei erachter dat die daadwerkelijk uitkomen. Ja, en dan moet je denk ik constateren dat er nog in het algemeen gesproken niet echt sprake is van een bubbel. Tuurlijk, her en der heb je kleine overdrijvinkjes. Dus ik dacht toen in eind mei, begin juni de koers van Micron naar boven de $1.000 ging.

Bert Slagter: Ja, dat was wel erg heftig. Dat was wel een correctietje op zijn plaats. Die hebben we overigens inmiddels ook wel gehad. Ik geloof een procent of dertig, vijfendertig eraf, overigens de hele Koreaanse beurs ook dertig procent eraf. Ze zitten nu in een soort van, ja, slowdown, een pauze, een correctie. We noemen het ook wel de mid-cycle slowdown. Je hebt een eerste fase gehad van groei. Bart, jij wilde wat zeggen.

Bart Mol: Nou ja, Samsung zelf ook. Dat is ook wel mooi. Die presenteren die cijfers die jij net noemt. Weet je, in één week meer winst dan de afgelopen 6.000 jaar bij elkaar dat een bedrijf bestaat. Aandeel omlaag. Ja, dat is toch ook wel interessant. Wel weer wat gecorrigeerd hoor inmiddels. Maar.

Bert Slagter: Ja klopt. Dus je ziet eigenlijk dat er op dit moment de afgelopen twee maanden dat er wat correctie plaatsvindt. Dat er, noem het een pauze, noem het een correctie, noem het consolidatie, noem het de mid-cycle slowdown, maar dat er in die infrastructuur bij spelers dat er gewoon wat van de koers afgaat. Dat er even wat, ja, vraagteken gezet wordt bij de snelle groei. De hyperscalers, die zijn het afgelopen jaar al flink afgestraft. Denk aan de Microsoft en Amazon en zo, dat soort bedrijven. Zij zitten aan de betalende kant en ze hadden altijd flink positieve kasstromen. Geld over aan het eind van het jaar. Dat konden ze dan gebruiken voor dividenden of voor het inkopen van aandelen. Ze zijn nu kasstroom negatief, want ze hebben zich in de schulden gestoken om die duizenden miljarden uit te geven. En de markt vraagt zich dan af van: ja, je geeft wel geld uit. Maar ja, die datacenters, kunnen die wel op tijd gebouwd worden? Of zijn er wel genoeg betalende klanten voor AI?

Bert Slagter: Ik bedoel, leuk dat je dit doet op basis van een prognose van een verwachting, maar komen die klanten wel? Er zijn wat twijfels, wat zorgen en dat zie je dan terug in beurskoersen. Kijk, de term mid-cycle slowdown, die geeft al het idee. We zitten in een langere bullmarkt die jaren duurt. En de vertraging die je nu ziet, dat is een kortere pauze waarin een rotatie plaatsvindt. Beleggers nemen winst op een deel en stoppen dat in iets anders. En ja, zo'n faseovergang gaat altijd gepaard met zorgen en twijfels en vragen. Kunnen die hyperscalers hun investeringen wel terugverdienen? Kunnen de chipbedrijven de productie wel op tijd opvoeren? Ontstaat er een prijzenoorlog om goedkopere modellen? Dat hoorden we aan het begin van de show. Dat iedereen nu gaat hebben over efficiency en kosten. Met andere woorden gaan die AI-huizen wel geld verdienen? Allemaal van dat soort twijfels en zorgen, dat hoort er een beetje bij. Het markeert wel de fase waar we zijn aangekomen, namelijk zo makkelijk als het de afgelopen twee jaar was, is het nu niet meer.

Bert Slagter: Want neem even Micron. Die heeft nu een beurswaarde van één biljoen. Ja, die gaat niet nog een keer keer tien. Dus van honderd naar $1.000 voor een aandeel Micron. Ja, dat heb je nu meegemaakt. Van duizend naar tienduizend in een jaar. Dat zit er niet in. Dat gaat niet gebeuren. Dat is uitermate onwaarschijnlijk. Ik bedoel, je mag natuurlijk nooit zeggen op financiële markten, altijd een waarschijnlijkheidsverdeling, maar uitermate onwaarschijnlijk. Dus dan kom je op de vraag: we zijn nu aangekomen op het heden, zomer 2026. Hoe zou je dan nu je visie voor AI tot uitdrukking brengen? Als je verwacht dat AI daadwerkelijk in de komende vijf tot tien jaar grote impact gaat hebben op economieën. Waar beleg je dan in? En ik zou zeggen dat je dat op een aantal lagen kunt doen. De makkelijkste, meest toegankelijke laag is algemene blootstelling aan een techindex. De Nasdaq honderd bijvoorbeeld, Amerikaanse techindex of eventueel een wereldwijde tech ETF.

Bert Slagter: Misschien specifieke ETF's binnen de tech, de chipindustrie, de hyperscalers, de Magnificent Seven, de AI-huizen. Dat is nu nog heel beperkt. Veel daarvan zijn privaat. Het gaat natuurlijk wel komen, hè. Zowel Anthropic als OpenAI hebben beursgangen aangekondigd. Ja, dat zou een soort van eerste stap kunnen zijn, dat je zegt van: ik wil hoe dan ook in mijn gespreide portefeuille, kies ik ervoor expliciet wat blootstelling hebben aan zo'n brede techindex. Daar gaat alles in zitten. Daar zitten de geheugenboeren in, de chipbouwers, zit Nvidia in. Er zitten de hyperscalers zoals Microsoft in. Maar ook, komen we zo meteen wel op nog, de bedrijven die daadwerkelijk iets gaan doen met AI en dat aanbieden aan hun consumenten bijvoorbeeld. SpaceX, ja, is meteen opgenomen in de Nasdaq 100, dus als je die hebt dan, van alles vang je wel wat. Dus dat is een vrij toegankelijke, gemakkelijke, en ook onderhoudsvriendelijke manier om blootstelling te hebben.

Bert Slagter: Hè, want je hoeft er niet elke maand of kwartaal naar te kijken. Je kunt gewoon de komende vijf jaar zeggen: nou ja, weet je die pak ik mee. En als je zegt van: nou, ik heb specifiek nog wil ik wat inzoomen op bepaalde sectoren, dan kan dat met specifiekere ETF's. Ik wil nog twee gedachten delen over de komende twaalf maanden van hoe ik zelf naar de markt kijk. Ik denk dat we in de komende twaalf maanden de opkomst zullen zien van consumer agents en agentic commerce. Een consumer agent is, dat zou je kunnen zien als een persoonlijke assistent die digitale taken uitvoert voor en namens een individu. Moet je denken aan administratie bijhouden, verzekeringen vergelijken en afsluiten, abonnementen afsluiten en opzeggen, garanties en schademeldingen afhandelen, afspraken maken, reizen voorbereiden en plannen, aankopen doen, bestellingen doen, boodschappen doen, dat soort dingen. Daar kan je nu natuurlijk al zelf al knutselend mee experimenteren.

Bert Slagter: Ik geloof dat Peter ooit een botje heeft gebouwd die bij de Albert Heijn bestelt. En, nou ja, we gaan het zo meteen nog hebben over praktische tip. Moneybird. Dus iets met de boekhouding.

Bart Mol: Hermes Agent.

Bert Slagter: Hermes Agent.

Bart Mol: Dat is toch een beetje wat je beschrijft hier.

Bert Slagter: Ja, dat precies. Wat ik, wat Hermes Agent is eigenlijk, zeg maar de pionierende variant hiervan. En wat ik hier beschrijf is dat er bedrijven gaan zijn die dit voor de massa gaan bouwen. Waardoor je niet zelf met Hermes aan de slag hoeft en met command lines en met API's, maar, of zelfs niet met abonnement op ChatGPT, maar dat het gewoon werkt. Dat we daar de eerste signalen van gaan zien. Analisten schatten in dat de vraag naar tokens vanuit consumer agents dertig keer zo groot zal zijn als vanuit coding agents. Coding agents, dat was eigenlijk de vorige grote golf, hè, de afgelopen twaalf-ish maanden, ja, is de grote versnelling in de vraag naar rekenkracht en tokens gekomen vanuit coding agents. Hè, vanuit Codex, Claude Code, dat soort omgevingen. En ik luisterde een podcast waar Greg Brockman te gast was. Hij is co-founder en bestuursvoorzitter van OpenAI. En, ja, het gesprek kwam op een punt waarop hij verzuchtend, hij zei: "Ja, I think that the world we're heading towards is one where there's just not going to be enough compute to satisfy all the demand."

Bert Slagter: Tuurlijk praat hij zijn eigen boek, maar het was wel, ja, ook een soort verzuchting van: ja, de komende jaren hoef je echt niet te denken dat er overschotten gaat zijn aan compute. En dat is niet alleen maar omdat hij wil laten zien dat hij zijn bedrijf belangrijk maakt, maar het is voor hem ook een probleem. Hè, want hij verwacht dat hij zo ongelooflijk veel vraag gaat krijgen naar zijn producten dat hij zich afvraagt: waar ga ik in hemelsnaam de rekenkracht vandaan toveren? Het gaat er gewoon niet zijn. Er gaat gewoon een tekort zijn aan compute. En dat gaat ook over dit thema. Één miljard mensen wereldwijd hebben een ChatGPT-account. Ongeveer 10 miljoen, 20 miljoen mensen doen iets met agentic AI. Ik zag gisteren dat OpenAI meldde dat Codex de 8 miljoenste active user verwelkomde. Dus Codex, 8 miljoen gebruikers. Nou, Claude Code, laat het ook zoiets zijn. Dan heb je nog het, laten we het even ruimhartig afronden op 20 miljoen, hè.

Bert Slagter: Dus dat is 2% van het aantal ChatGPT-accountjes. Dan heb ik het nog niet eens over al die andere chat-omgevingen die er zijn en coworker, noem het allemaal. Dus je ziet, maar een heel klein gedeelte nog, nu, maakt überhaupt gebruik van agentic AI. En dan gaat het nu vaak over nog over coding. Nou ja, goed, dus dat is een beetje de hypothese, hè, dat die agentic gebruik van AI's komend jaar heel erg gaat groeien. En dan is de vraag: waar gaat die waarde gevangen worden? Want leuk dat dat gebeurt. Maar als je het hebt over beleggen, dan gaat het niet alleen maar over waardecreatie, maar ook over de vraag: waar vang je die waarde? Waar slaat hij neer? In welke aandelen bijvoorbeeld, of in welke instrumenten? Nou, potentieel dus bij AI-bedrijven die gewoon meer abonnementen en meer tokens gaan verkopen. Maar die zijn hoofdzakelijk privaat, dus dat is lastig. Hyperscalers, die kunnen meer van hun compute gaan verkopen, hun rekenkracht.

Bert Slagter: Dat zijn de bedrijven die we al noemden, hè. Dus Microsoft, Amazon, Meta. Denk ook aan Oracle. Oracle zit vooral in de business software, maar heeft ook hele grote datacenters. Is een beetje een buitenbeetje, maar die mag je wel in die hyperscaler categorie leggen. Zit ook niet in de Magnificent Seven ETF bijvoorbeeld. Dus dat is nog een interessante naam. Maar ook als je het over consumer agents hebt, ook over consumentenecosystemen. Hè, dus weer Google, maar ook Apple, nu deze keer Meta heeft Facebook en Instagram en WhatsApp, Microsoft, Amazon ook met Alexa bijvoorbeeld. Ze zitten die personal agents, die personal assistants zitten daar al in, hè. Amazon Alexa, Apple Siri, Google Assistant. Deze bedrijven hebben vaak ook hardware in de zin van homepods of zo. Van die intelligente speaker systemen, smartphones, tablets. Deze bedrijven hebben meestal van consumenten al data, dus contacten, berichten, agenda's, documenten en ze hebben regelmatig van consumenten ook dingen als wallets, betaalmethodes, Apple Pay, Google Pay, wachtwoordkluizen.

Bert Slagter: Ze hebben een ecosysteem waarin die agentic wereld goed gepuzzeld kan worden. Die consumer agents. En een laatste categorietje, als we het dan hebben over agentic commerce, dus agents die ook namens gebruikers dingen gaan kopen of bestellen. Ja, dan kom je in de wereld van digital assets en fintech terecht. En de stablecoins en tokenization. Denk aan bedrijven als Circle en Coinbase, maar ook payments. Stripe en Cloudflare, die daar een rol gaan spelen. Is interessant dat die denk ik in die fase ook iets van die waarde kunnen gaan vangen. Goed, dat is even een soort van vooruitblik voor de komende twaalf maanden waar ik denk dat we een verschuiving gaan zien van puur de infrastructuur spelers die dus hardware bouwen, chips en geheugen en netwerken naar misschien meer die consumenten techbedrijven.

Bert Slagter: Dus ik zou zelf best geïnteresseerd zijn om Apple te volgen op dit gebied. Apple heeft trouwens sowieso een hele bijzondere positie, omdat ze ook die M4, M5, M6 chips maken die echt onwijs geschikt zijn voor lokaal draaien van modellen. Ja, ik weet niet of ze geloven wel dat ze de productie een beetje moeten gaan opvoeren, want die shit is echt niet te bestellen. Maar goed.

Bart Mol: Ja, en niet te betalen.

Bert Slagter: En niet te betalen. Nou ja, ik weet niet. Mensen betalen het blijkbaar toch graag.

Bart Mol: Nee, maar ik refereer even aan de prijsverhoging van een aantal weken terug die direct voortkwam uit het gebrek aan chips. Als je ook kijkt naar de modellen die ze hadden kon je volgens mij tot 512 gigabyte aan RAM inzetten, want dat is wat je nodig hebt in die Apple machines. Dat kan niet meer. Dus 128 is de max zeg maar.

Bert Slagter: Omdat die chips gewoon niet te vinden zijn.

Bart Mol: Precies, ja.

Bert Slagter: Ja. Apple die, ik zag een berichtje dat ze in 2027 of '28 zelfs 1.5 terabyte geheugen willen ondersteunen. Ja, dan moet er eerst geheugen zijn.

Bart Mol: Ik moet ook heel veel dingen, Bert.

Bert Slagter: Ja, en de andere kant is Bart, weet je, we hebben het nu een beetje over Micron en zo, hè, en Corsair en Sandisk. Allemaal geheugenbouwers, makers van, ja, leuk die beurskoersen, maar ik bedoel, hoeveel vraag naar geheugen kan er wezen? Op een gegeven moment zijn alle pc's gemaakt. Ja, tot je inderdaad een terabyte geheugen in al die machines gaat stoppen. Dan is het ook wel weer logisch dat die, dat ze dat kunnen maken. Moeten ze wel kunnen maken. Goed, dat is even één perspectief op de komende twaalf maanden. Een tweede is, ik denk dat we in de komende twaalf maanden voor het eerst echt gaan zien dat specifieke bedrijven AI inzetten om geld te verdienen. En we hebben de afgelopen twaalf maanden gehoord van bedrijven die gewoon heel veel met AI doen. Het ging dan vooral over hoeveel tonnen en miljoenen aan tokens verbranden, weet je wel. En dat had dan vooral te maken met oké, wij zijn bezig met innovatie, maar je hoorde nog niet veel van: oh nee, maar we kunnen nu ook echt daardoor heel veel meer geld verdienen. Natuurlijk wel een enkele startup hier en scale-up daar, maar op grote schaal is dat nog lastig en ik verwacht dat we de komende twaalf maanden gaan zien dat bedrijven zeggen: ja, maar we kunnen nu betere producten maken, kunnen sneller innoveren, we hebben meer klanten gekregen, we maken minder kosten en dus blijft onder de streep geld over.

Bert Slagter: Ja, en dat schrijven wij toe, dat hebben wij te danken aan AI die we zijn gaan inzetten. En, ja, dat zal individueel zijn. Dit bedrijf wel, dat bedrijf niet. Dit bedrijf lukt het wel, dat bedrijf lukt het niet. En je kunt er ook even abstract conceptueel over redeneren. Sommige bedrijven zullen vooral last hebben van AI. Sommige bedrijven zullen vooral baat hebben bij AI. En er zijn ook sectoren waarin bedrijven een beetje van beide hebben. Dus dat ze enerzijds werk verliezen omdat hun klanten dat eigenlijk zelf wel kunnen met AI. En anderzijds ook makkelijker, goedkoper hun werk kunnen doen wat nog wel echt bij hun past. Ja, en dus dan heb je het op sectorniveau. En als je dan individuele bedrijven gaat kijken, ja, de een lukt het wel, ander lukt het niet. Dat ga je gewoon zien, hè. En nou, er zijn wel bepaalde sectoren te noemen denk ik die kansrijk zijn. Denk aan de biotech, healthcare, farma, robotica. Hè, daar is de klandizie redelijk gestandaardiseerd. Die is er, weet je, mensen hebben medicijnen nodig.

Bert Slagter: Maar als jij sneller kunt innoveren, sneller een medicijn op de markt kunt brengen, ja, kun je sneller ook geld gaan verdienen om wat te noemen. Een andere sector software, digitale diensten, cybersecurity, bijvoorbeeld data-analyse, fintech, überhaupt financiële dienstverlening. Ja, dat zijn wel sectoren waarin ik verwacht dat er het komende jaar bedrijven zullen opduiken waarvan je zegt: hé, wat interessant, die hebben laten forse winstgroei zien, hè, en schrijven dat toe aan AI. Dit is een lastige categorie, want hier moet je echt visie hebben voor een bedrijf. Ik wil er eentje noemen als voorbeeld. Niet als aanbeveling, maar als voorbeeld, omdat ik daar zelf even ingedoken was pas. Dat is Eli Lilly, het vijftiende bedrijf ter wereld overigens in de ranglijst van grootste bedrijven ter wereld. En die hebben namelijk eind vorig jaar een Nvidia DGX Superpod aangeschaft. Duizend Nvidia B300 GPU's, een enorme supercomputer, eigenlijk een klein AI datacentertje bij hun op de campus. En zij maken zelf foundation models voor eiwitten en moleculen en trainen op basis daarvan voorspellende modellen voor eigenschappen en toxiciteit van moleculen die ze kunnen maken.

Bert Slagter: Generatieve modellen die dan kandidaat-medicijnen ontwerpen. Vision modellen voor medische beelden en LLM's voor onderzoek. Agents voor aansturing. Met als doel, zo formuleren ze het zelf, continuous learning. Veel sneller leren en daarmee veel sneller medicijnen kunnen ontwikkelen. Nu is dit natuurlijk al een heel groot bedrijf, hè, van boven de biljoen. Dit aandeel gaat niet zomaar keer tien. Maar ik denk als je over tien jaar terugkijkt dat zo'n soort bedrijf zomaar zo eens kunnen hebben geprofiteerd van AI. Hè, nou ja, even als voorbeeld. Goed, ik denk als je in deze categorie wil beleggen, ja, dan zul je echt heel veel onderzoek moeten doen, dus die is moeilijk. Goed, even samenvatten: als je verwacht dat de groei van AI de komende jaren doorzet, dan kun je dat tot uitdrukking brengen met de brede techindex of specifieke techsectoren die een rol spelen, zoals de AI-huizen, de hyperscalers of de chipindustrie, of in sectoren die de ontwikkeling van het komende jaar gaan vangen.

Bert Slagter: Dan zou je misschien kunnen denken aan consumer agents of agentic commerce of robotics. Dat is iets wat in latere jaren pas gaat gebeuren. Goed, een overzichtsitem. Laat ons ook even weten of we het vaker over beleggen in AI moeten hebben, en ook waar je het dan uitgebreider over zou willen hebben. Ja, laat het hier maar eens even bij houden, mannen.

Bart Mol: Ja. Ja, ik heb wel honderd haakjes, maar die laat ik even voor wat het is.

Bert Slagter: Dat suggereert in ieder geval dat we het er vaker over moeten hebben.

Bart Mol: Ja, zeker.

Bert Slagter: Misschien überhaupt eens. Waarom is het nuttig om te beleggen? Ik kan me voorstellen dat er mensen luisteren die zeggen: ja, beleggen, dat doe ik überhaupt niet.

Bart Mol: Ja. Ja, ja. Laat het ons weten. Laat het ons weten.

Bert Slagter: Dat kunnen we graag weten.

Bart Mol: Mee beginnen, want ik wil door naar het laatste item van deze week. We gaan het namelijk nog eventjes hebben. Ja, hoor je hem alweer aankomen, Peet? Volgens mij staan we al een tijdje op de rol, maar hij komt er volgens mij gewoon weer aan, hoor dames en heren, daar komt ie.

Bert Slagter: Ja, ja, ja, ja, ja. We zijn weer ingestapt op Lovelace Station en zo meteen weet je waar dat een referentie aan is. Nou, dat weet je eigenlijk nu al. Ada is die referentie, samen met de achternaam Ada Lovelace. En, ja, dat is een vrouw met een verhaal. En toen ik ermee bezig was, toen ik erop aan het broeden was, toen ik aan het studeren was, had ik zoveel aanknopingspunten dat ik eigenlijk niet wist waar ik moest beginnen. Het was zo veelzijdig, en toen dacht ik: ik begin maar gewoon bij het begin. Het is een beetje saai, maar het is toch het handigst. Dat is de geboortedag 10 december 1815. Dochter van de Engelse dichter Lord Byron en zijn vrouw Annabella. En Lord Byron, die ken je misschien van het verhaal van Don Juan. Ja, en dat is, dat is één van die veelzijdigheden van de verhalen over zijn leven en dat bleek nogal uitbundig te zijn. Ook schandalig eigenlijk. Extreme feesten, gigantische schulden, talloze affaires. Nou en je begrijpt, die Annabella, die scheidde snel van Byron. Het was niet vol te houden.

Bert Slagter: Het huwelijk duurde een jaar en ze wilde koste wat kost voorkomen dat Ada in de voetsporen van Lord Byron zou treden. Zo'n artistieke gek zou ze nooit mogen worden. Nou, daar was een oplossing voor. Namelijk een hele strakke, ja, sommigen omschrijven het als een soort militaire opvoeding met wiskunde als rode draad. Cijfers en logica, die moesten een soort mentale muur om Ada heen bouwen, om de verbeelding, om de emoties, om de eventuele poëtische ambities. En die opvoeding was zo streng dat Ada's moeder een heel netwerk van vrienden en familie inschakelde om het jonge meisje constant te bespioneren en te rapporteren over haar gedrag. Nou en de ironie is, omdat dit deels mislukte, kon Ada geschiedenis schrijven. En ze onderwierp zich echt wel aan al die getallen hoor, maar ze verloor nooit de verbeelding.

Bert Slagter: Nou, even een voorbeeld: ze broedde bijvoorbeeld op haar twaalfde op een manier om te kunnen vliegen. Wie deed dat niet? Ada ging wel wat verder. Ze ging kikkers ontleden om de werking van spieren te begrijpen. Ze deed hetzelfde met vogels om de anatomie van vogels te kunnen bestuderen. En ze ging rekenen. De exacte verhouding tussen de spanwijdte van de vleugels, het gewicht van het menselijk lichaam. En ze had een heel duidelijk doel. Ze wilde een mechanisch paard bouwen met reusachtige vleugels, aangedreven door stoom, waarmee ze over het Engelse platteland kon zweven.

Bart Mol: Klinkt een beetje als die eend van je van een paar stationnetjes terug.

Bert Slagter: Ja, alleen deze, ja, hier zit iets meer fantasie achter nog, denk ik. Maar, om maar even aan te geven wat voor geest dit was. Haar uitwerking legde ze vast op haar twaalfde in haar eerste boek Fly-Flyology. Nou ja, dus hier denk ik iets terug van haar karakter, maar ook dat de gedachten dus verder gingen dan die platte cijfers alleen maar. Dus je kan haar wel aan wiskunde vastbinden, maar die fantasie, die verbeelding, je zou kunnen zeggen, die poëzie, die prikte gewoon dwars doorheen. Op haar zeventiende ontmoet Ada de uitvinder Charles Babbage. Nou, en hier raken we het vorige station. We kwamen af van Babbage Station. Daar hadden we het over de Difference Engine, de Analytical Engine. Dat is zo'n gigantische mechanische computer met hendels, met assen, met raderen en met cijferwielen. En dat klinkt allemaal naar metaal. En het sist, ja, en het beweegt en het is geolied. En het was allemaal met het idee om foutloos tabellen met getallen te kunnen produceren.

Peter Slagter: En die machine, dat weet je als luisteraar van de vorige aflevering, die bestond nooit in de tijd van Charles en van Ada. Maar hij maakte wel de tongen los. En er was bijvoorbeeld een Italiaanse ingenieur die er een paper over schreef en aan Ada werd gevraagd: kun je die eens vertalen? Dat deed ze en ze deed nog wat meer, want ze vond dat essay eigenlijk een beetje oppervlakkig en onvolledig. En ze voegde dus-

Bart Mol: Ze sprak ook Italiaans.

Peter Slagter: Dit is een wonderkind, Bart.

Bart Mol: Italiaans, ja.

Peter Slagter: Ze voegde er eigen aantekeningen toe. Die staan bekend als de Lovelace Notes en die werden drie keer langer dan het oorspronkelijke stuk. Kijk wat Charles in zijn machine zag. Gewoon een hele grote rekenbak. Gewoon iets dat snel en foutloos tabellen moest stampen. Het dacht gewoon aan één doel en het moest kwantiteit zijn. En Ada, die keek ernaar en die zag iets heel anders. Die beschreef in haar notes dat die getallen die op die cilinders zitten ook iets anders konden voorstellen dan de feitelijke cijfers waar ze uit bestonden. Ze konden ook symbolen zijn, symbolisch fungeren en ze schreef bijvoorbeeld in note G, ze waren geletterd, een ingewikkeld stappenplan om Bernoulli getallen te berekenen. We gaan even niet in op wat dat voor getallen zijn. Dat mag Bert een keer doen in de wiskunde podcast. Nee, ze bedacht manieren om dat te doen. Lussen introduceerde ze, loops voor programmeurs, variabelen, voorwaardelijke sprongen, if-statements. Het werd een algoritme. Een algoritme dat beschreef hoe die machine, die dus alleen maar op papier stond, daar bedacht zij op papier een programma voor, hoe die keuzes moest maken op basis van logica.

Peter Slagter: Dus zonder dat er ooit één tandwiel had gedraaid, ontwierp zij het allereerste computerprogramma uit de geschiedenis. Dus een manier om de hardware, die machine, los te koppelen van het programma, de software. Ze begreep de potentie daarvan veel beter dan de uitvinder zelf. En in haar notes en ook in haar briefwisselingen die ze had met Charles, fantaseerde ze uitgebreid over de toekomst van technologie. Ze stelde dat getallen bijna alles konden representeren. Vertaal je ze naar muzieknoten, toonhoogtes, harmonieën, dan zou die machine in staat moeten zijn om complexe bladmuziek te componeren, schreef ze. Ze trok eigenlijk de lijn van haar negentiende-eeuwse algoritme, dat is bijna tweehonderd jaar geleden, regelrecht door naar de AI-apps van nu. Ze schreef over beeldverwerking, over graphics, over tekstverwerking, over wetenschappelijke modellen en simulaties. En Charles? Die kon eigenlijk maar net aan op haar denkbeelden aanhaken.

Peter Slagter: We hadden het vorige week even over ponskaarten die zo'n machine ingingen, hè, dus die het gedrag van zo'n machine gingen bepalen. De hardware en software ontkoppelen. Dat was gebaseerd op Ada's ideeën. En in die brieven die ze elkaar schreven, dat deden ze twintig jaar lang, noemde Charles haar The Fairy, the Slayer of Errors, the Analyst, the Enchantress of Number. Dat betekent zoiets als de betovernaar, de betoveraar van het getal.

Bart Mol: Dat is een beetje-

Peter Slagter: Ada-

Bart Mol: hoe wij eigenlijk naar onze eigen developer Stijn kijken in ons bedrijf.

Peter Slagter: Soort van. Die is ook z'n tijd ver, ver, ver, maar dan ook heel ver vooruit. Ja, het is wel een eer als je met Ada wordt vergeleken trouwens, hoor. Ik denk dat Ada toch gewoon een categorie op zich is. Die moet echt een unieke geest hebben gehad en ik denk dat ze misschien soms een beetje geholpen werd door opiaten. Ze was namelijk best wel vaak ziek en ze kreeg zware doses opium voorgeschreven. In een aantal brieven beschreef ze dat ook en ze beeldde dat uit met, ja, het idee dat wetenschappelijke ideeën soms letterlijk voor haar ogen zweven. Ik krijg een beetje een beeld bij hoe dat moet zijn gegaan. En ze had ook nuchtere periodes en die gebruikte ze om dat werk wat ze deed en al haar beelden een beetje te nuanceren. En ze formuleerde wat nu in de filosofie bekend staat als het Lovelace-bezwaar. Ze schreef, ze dacht, ze stelde: computers kunnen nooit iets nieuws creëren of uit zichzelf denken.

Peter Slagter: Ze kunnen alleen exact doen wat ze opgedragen krijgen. En Alan Turing, ja, die van de Turing Station, die gebruikte dat bezwaar later om de Turingtest te ontwikkelen. Er is ook een opvolger van de Turingtest, die ontstond in 2001. Die heet de Lovelacetest. En een AI, die slaagt hier pas voor als die zelfstandig een heel origineel creatief werk, een gedicht of een kunstwerk maakt waarvan de programmeur het algoritme niet kan verklaren. Dat is tot dusver nog niet gelukt. Is ook lastig. Want ja, dan struikel je dus over definitiekwesties van wat is nou precies zelfstandig? Er zijn dus weer opvolgers van deze test die dat definiëren en daar is het wel voor gelukt. Maar deze test an sich, puur deze, moet nog gebeuren dat daar een systeem voor slaagt. Nou en vandaag de dag wordt het nalatenschap van Ada wereldwijd gevierd tijdens Ada Lovelace Day, dus jaarlijks de tweede dinsdag van oktober. Dat wist ik persoonlijk niet. Ik had hem nog nooit gevierd.

Peter Slagter: Dat ga ik vanaf nu ook gewoon doen.

Bart Mol: Ja, zet in de agenda zou ik zeggen.

Peter Slagter: Zet het in de agenda, ja. Soort, hè, dan gaan we met z'n allen wat lekkers eten. We vieren dan Ada Lovelace Day en er wordt nog stilgestaan-

Bart Mol: Opiaten gebruiken samen. Kijken of wij ook goede ideeën voor ons-

Peter Slagter: Onder invloed stilstaan bij de prestaties van vrouwen in de bètawetenschappen, dat wordt namelijk gevierd. Moet je even bijbedenken, hè, zij produceerde dit, het zijn allemaal buitengewone dingen, in een tijd waarin de universiteit streng verboden terrein was voor een vrouw. Ze had wel wat voordelen, hoor. Ze kwam uit een rijke familie. De moeder was ook mega slim en ze had connecties. Maar dit was niet makkelijk. Dit was heel ongebruikelijk dat een vrouw zich hiermee bezighield. En dan ook nog eens samengeperst in een hele korte tijd, want ze stierf al op 36-jarige leeftijd. Aan een ziekte. Dat is natuurlijk jammer, maar in 36 jaar, hè, heeft ze gedaan wat de meeste mensen, ja, in hun hele leven überhaupt niet-

Bart Mol: Bizar, hè? Dat heb je wel meer met van die wonderkinderen die dan op hele jonge leeftijd al beelden hakken of schilderijen maken of muziek componeren.

Peter Slagter: Het is echt ongelooflijk. Ja, en die heeft dus ontzettend veel betekend voor de computerwetenschappen an sich. En er was nog iemand. Ja, ik weet niet wat het in die tijd was. Daar zat iets in het eten, denk ik. Precies in dezelfde tijd leefde ook een ander. Toevallig of niet, in precies hetzelfde jaar geboren ook, George Boole. Ja, en zowel Ada als George, die zagen in wiskunde iets anders dan alleen maar cijfers. Zij zagen een taal, een taal om de werkelijkheid mee in code vast te leggen, te kunnen coderen. En de droom van George was om het menselijk denken, dus het redeneren hoe wij denken, met wiskunde te vangen. Daar gaan we het de volgende keer over hebben.

Bart Mol: Nou, dat is hartstikke mooi. Ja, het blijven maffe verhalen inderdaad. In een tijd waarin je niet naar de uni mag als vrouw. Je mag niet eens stemmen. Waarschijnlijk voor mij ook niet. Achttien, whatever, hebben we het over.

Peter Slagter: Nee, in principe was de opleiding van de vrouw bedoeld om ergens achter een fornuis terecht te komen, te zorgen voor de kinderen, het huishouden, that's it. En-

Bart Mol: Ja, ze is wel achter een mechanisch apparaat terechtgekomen, maar het was de, hoe heette dat ding van, uh, Babbage? Een, uh, ze-

Peter Slagter: Analytical machine.

Bart Mol: She sure was cooking, maar niet het voedsel.

Peter Slagter: Inderdaad.

Bart Mol: Let her cook, zeiden ze. Daar hebben ze haar voor. Ja, precies. Alright. Ja, ik heb nog een paar minuutjes, jongens.

Peter Slagter: Ja, je hebt een heel leuk item nog, Bart.

Bart Mol: Ik heb nog een praktisch tipje wat we er effe, toch nog effe doorheen gaan gooien. Want lieve luisteraars, Bert, Peter en ik, wij zijn alle drie ondernemers. Wij hebben samen onze bv. Ja, ze zeggen altijd: één bv is geen bv. Dus in een bv neem je deel met een andere bv. Dat wordt vaak je holding genoemd. Ja, dat is allemaal gedoe, maar hiervoor was ik, waren wij zzp'ers of in ieder geval ik was zzp'er. Volgens mij hadden jullie toen al wel een bv. Anyway, je moet een boekhouding bijhouden als je ondernemer bent, als je zelfstandige bent, dan moet je gewoon met iets aan de slag om al je facturen in bij te houden, facturen te sturen, inkomende facturen vast te leggen, bankafschriften, je balans, je jaarrekening, je btw. Ja, dat kan je niet in Excel sheet doen. Althans ik raad het niet aan. Mag wel trouwens, als je dat graag wil. Als bv denk ik dat het vrij onmogelijk gaat worden. Anyway, ik gebruik de Moneybird. Dat is geen advertentie. Mochten ze luisteren en willen sponsoren, graag, want ik ben heel erg tevreden met Moneybird en Bert ook, dat weet ik.

Bart Mol: En dat was al top. Fijn systeem. Moneybird deed al heel veel automatisch, maar sinds dat er AI is doen ze nog veel meer automatisch. Moneybird doet bijvoorbeeld bankafschrijvingen automatisch binnenhalen. Facturen die ik doorstuur automatisch via de mail, die worden tegenwoordig helemaal netjes verwerkt en die worden ook gekoppeld aan een bankafschrijving. Dat is nodig, dat moet voor jouw boekhouding. Dat is hoe dat werkt. Maar goed, ik had wel altijd terugkerende klusjes. Bijvoorbeeld bestellingen van Amazon. Krijg ik één afschrift van, maar dat zijn meerdere facturen in meerdere landen. Nou joh, dan word je helemaal knettergek.

Peter Slagter: Echt helemaal gestoord.

Bart Mol: Om te janken. Bestellingen uit China heb ik nog wel eens. Abonnementen uit de VS. Welke entiteit betaal ik nou aan? Is dat de Ierse OpenAI of is dat de Amerikaanse variant? En hoe zit het dan met mijn btw? Bedrijven die überhaupt geen factuur sturen via de mail. Moet je maar een soort van op gaan zoeken hoe of wat. Spotify die ons betaalt. Ja, ik krijg een of andere rare kwitantie waar je maar moet hopen dat er überhaupt wat relevante informatie op staat. Apple doet hetzelfde. Afschrijvingen. Hoe hou ik dat dan bij? Kan dat in Moneybird? En hoe staat mijn bedrijf er überhaupt voor? Als ik wat dividend uit wil keren, kan dat dan? Nou, ik heb er nogal moeite mee om op een gegeven moment in mijn balanstotalen dan uit te gaan zoeken of mijn rekening-courant überhaupt positief of negatief is. Dat zijn allemaal lastige dingen. Nou, toen was ik een beetje aan het zoeken deze week, kwam ik de Moneybird MCP tegen. Het linkje staat in de description. MCP betekent Model Context Protocol. Dat is een protocol waarmee je het model zelf context op kan halen in een andere tool.

Bart Mol: In dit geval kan Codex of Claude Code context ophalen, informatie ophalen uit mijn Moneybird boekhouding. Voorbeelden: welke facturen staan er nog open? Hoeveel omzet heb ik gemaakt deze maand? Kan je deze factuur koppelen aan deze bankafschrijving? Kan je de btw controleren voor deze factuur die ik ingeboekt heb? Klopt dat? Kan je de factuur zelf even checken en kan je ook zien onder welke naam ik hem ingeboekt heb? En ik heb bijvoorbeeld gevraagd: hoeveel geld kan ik opnemen uit mijn bv en op welke manier is dat het handigst? Nou, het lollige is, komt hij terug met een antwoord, zegt hij gewoon: Bart, jouw rekening-courant, die is positief. Weet je wat dat betekent? Dat betekent dat jouw bv geld aan jou verschuldigd is. Dat is mooi. Ik zou daar beginnen, want daar betaal je geen btw op. Het is namelijk een uitstaande lening. Als je die op hebt en dat is voor een x bedrag, als dat leeg is, dan kan je dividend uitkeren. Maar wat je ook zou kunnen doen is je DGA-loon wat omlaag schroeven, want die zit eigenlijk misschien net iets aan de hoge kant.

Bart Mol: Als je dat verplaatst naar dividend betaal je daar minder belasting over. Weet je, ze zeiden allemaal, maar hij zei ook van: maar misschien kan je beter eerst dit gedeelte gewoon in de bv houden, dan heb je een buffertje. Want, nou, je kan dus praten over jouw-

Peter Slagter: Ja.

Bart Mol: Bedrijf en over jouw situatie. Dat is heel interessant. En toen dacht ik: weet je wat? Dit gaat goed. We doen er een schepje bovenop. Codex heeft namelijk computer use. Is dat ook een linkje van in de beschrijving. En Codex is hier heel goed in. Die kan je computer besturen en dat kan ik nu laten doen terwijl ik deze podcast zit op te nemen. Kan hij op dezelfde computer, op de achtergrond klikt hij er allemaal dingen aan. Je ziet de cursor ook gaan. En waarom is dit handig? Nou, dan kan hij Moneybird openen, de website. Want via de MCP-server kan ik geen facturen inboeken. Ik heb bijvoorbeeld facturen van ChatGPT, die komen op de een of andere manier niet in mijn mail. Dus dan moet ik naar ChatGPT, naar settings, naar billing en dan kan ik daar de facturen downloaden. Ik had dat gezegd aan Codex. Hij ging daarheen, heeft alle facturen, alle pdf'jes gedownload in een mapje gezet. Toen is hij daarna naar de website van Moneybird gegaan. Je kan gewoon meekijken. Dan gaat hij naar incoming. Daar staan alle facturen die naar mij gestuurd zijn. Klikt hij op facturen toevoegen, stopt hij die vijf facturen van ChatGPT erin. Moneybird verwerkt ze automatisch en koppelt ze automatisch.

Bart Mol: En Codex checkt nog even of dat allemaal goed is gegaan. Ja, ik zat daarnaar te kijken. Ik denk: ja, dit is wel vet. Was het perfect? Nee, nog niet. ComputerUse is een beetje traag. Soms zit hij echt drie minuten te denken over een knop waarvan jij denkt: gast, klik nou op opslaan, dat is toch duidelijk? Dat doet hij dan niet. Maar je hoeft natuurlijk niet te zitten blijven kijken. Je kan het gewoon door laten gaan. Dus mensen, ik zou eens aanraden aan jullie als je zit te luisteren, die MCP-server, die zou ik sowieso installeren. Het kan ook read only, dus dan kan hij alleen maar lezen, niks wegschrijven in je boekhouding. Ja, ik heb op die manier gewoon een paar vragen naar mijn boekhouder kunnen sturen van: joh, klopt dit wel? Ook gezegd van: joh, ik heb dit op deze manier bekeken. Klopt dit wel? En toen heeft de boekhouder gezegd: nee, deze dingen kloppen niet, moeten we even aanpassen. En dat heeft de boekhouder netjes gedaan. Dus je hoeft niet per se een AI te laten rommelen in je boekhouding. Hij kan gewoon meelezen. Ja, en als je dat gedaan hebt, kijk dan eens naar ComputerUse. Voor een taak zoals dit, maar ook andere taken is het echt wel grappig.

Bert Slagter: Ik had het dus ook even gedaan voor de gein. Eens kijken wat, wat doet dit nou? Ik heb inderdaad een alleen-lezen token gemaakt in Moneybird en ik heb als prompt meegegeven: analyseer deze administratie, doe een healthcheck, maak een lijst met bevindingen voor de accountant/fiscalist. En als er niets schort is dat natuurlijk ook oké. Nou, toen is hij negen minuten en 46 seconden aan het werk geweest. En dat, er zijn best wel intelligente denkstappen die hij maakt. Ik had bijvoorbeeld een best wel grote rekeningcourantschuld en dan zegt hij van: ja, maar ik zie ook overboekingen met als omschrijving verbouwing. Als je dat gebruikt hebt voor je huis, dan zou je dat bij een notaris kunnen laten vastleggen en dan valt het buiten de regeling van maximale lening DGA-schuld. Weet je wel, dus excessief lenen. Dus het is niet alleen maar dat hij de cijfertjes een beetje optelt en aftrekt, maar hij interpreteert ook echt.

Bart Mol: Ja.

Bert Slagter: Ik had bijvoorbeeld nog een openstaande factuur. Daar stond nog 60% open of zo en dat was een factuur van mijn autoverzekering. Maar dan zei hij van: ja, maar ik zie dat er elke maand op wordt afgeschreven. Nou, je hebt zoveel maanden en er staan nog zoveel maanden open. Dat komt precies uit op het bedrag, dus dit is goed. Dit is niet een probleem, weet je wel. Dus dan ziet hij zelfs-

Bart Mol: Dan zegt hij: ik heb hem gespot. Vreemd. Een openstaande factuur die voor 40% betaald is en dan checkt hij hem en zegt hij: false positive. Het is allemaal goed. Ik snap ook nu waarom. Ja, dat was, het is best wel leuk.

Bert Slagter: Best wel leuk. Het is echt leuk om eens te doen. Ja.

Bart Mol: Ja, en ik weet dat veel luisteraars, veel mensen überhaupt Moneybird gebruiken. Dat zou ik sowieso aanraden. Echt fantastisch, ook met hun eigen betaalpas en zo. Dat heeft voor mij zoveel administratief gezeur opgelost. Maar met die MCP die ze gemaakt hebben, ja, het is echt wel leuk om met je boekhouding te kunnen praten. Openen zich toch opeens gewoon deuren en informatie ontsluit zich waarmee je echt wat kan. Alright, laat weten of je dat ook doet en als je het gedaan hebt, laat weten wat je ervan vond. Gaan wij gewoon deze aflevering zachtjesaan eens afsluiten, dames en heren. Ik hoop dat jullie het leuk vonden. Als je dat vond, nogmaals, zet de podcast even op pauze. Klik op het deelknopje in je podcastplayer en stuur deze aflevering door naar vrienden, naar familie en naar collega's. Ga naar turingstation.nl. Schrijf je daar in, dan krijg je de gids over Hermes en Obsidian en Second Brains in je e-mailbox deze week. En, ja, als laatste: bedankt voor het luisteren.

Bart Mol: Bert en Peet, thanks voor jullie mooie inbreng en dan zien we jullie graag volgende week weer terug voor, ja, dan gaan we de tweede maand in, jongens. Dan gaan we alweer naar aflevering vijf van Turing Station. Thanks voor het luisteren en tot volgende week.

Bert Slagter: Tot volgende week.

Bart Mol: Hoihoi, later.