#7 - Project Panama, spotgoedkope modellen en de slippery vibe code slope

Beluister Turing Station op Spotify | Apple Podcasts | YouTube.

Ergens in een Amerikaans magazijn legt een medewerker een boek in een machine. Het mes komt naar beneden, de rug wordt afgesneden, de pagina's razen door een scanner — en daarna wordt het origineel versnipperd. Niet één keer, maar honderdduizenden keren. En volgens de Amerikaanse rechter is dat volkomen legaal. In aflevering zeven zoeken we uit wat hier echt aan de hand is, en duiken we in de week van de spotgoedkope modellen.

• [00:08:00] In het kort: Anthropic-agents breken in bij drie organisaties, OpenAI's Astra kraakt tien wiskundige problemen voor $2.000, de EU trekt € 30 miljard uit voor AI-gigafabrieken (zonder Nederland) en de TU Delft bouwt een AI-app voor mensen met een spraakgebrek.
• [00:20:40] Project Panama is echt: Anthropic koopt boeken in bulk, snijdt de rug eraf, scant ze in en vernietigt de originelen — en dat is volgens de Amerikaanse rechter precies de enige legale route.
• [00:38:00] GPT 5.6 Luna werd 80% goedkoper en DeepSeek V4 Flash deed daar nog eens 60% vanaf — verfrissend snel, maar Bart waarschuwt voor de slippery vibe code slope: voor je het weet herken je je eigen project niet meer terug.
• [00:58:00] Bart laat Claude via SSH inloggen op zijn Home Assistant-server: automatiseringen die eerst zijn pet te boven gingen, bouwt hij nu in een weekend.
• [01:07:00] Bert legt vanuit Noorwegen uit hoe speculative decoding werkt: een klein draft model voorspelt de makkelijke tokens en maakt inference zo ruim 15% efficiënter — met exact dezelfde output.
• [01:23:00] De Turing Line stopt bij Bletchley Park, waar Alan Turing met The Bomb de Enigma kraakte en Tommy Flowers met Colossus het elektronische tijdperk inluidde.

Na de rogue agents van OpenAI kon Anthropic natuurlijk niet achterblijven: hun AI-systemen zouden zijn ingebroken bij drie organisaties. Bij nadere inspectie blijkt het minder cowboyachtig — door een configuratiefout was er gewoon internet beschikbaar. De vraag blijft: zijn dit gevaarlijke hyperintelligente agents, of maken marketingafdelingen de verhalen spannender dan ze zijn? De waarheid ligt vermoedelijk in het midden. Verder liet OpenAI weten dat de volgende modelfamilie Astra gaat heten; een interne versie loste tien wiskundige problemen op waar experts decennia op vastzaten, voor zo'n $2.000 aan rekenkracht. En Google kwam met Gemini Robotics Two: één AI-brein dat een compleet robotlichaam aanstuurt.

Uit Europa: de Europese Commissie opende een aanbesteding voor zeven AI-gigafabrieken, goed voor zo'n € 30 miljard aan publiek en privaat geld, met de eerste fabrieken operationeel in 2028. Nederland haakte af — geen ruimte in de begroting. Mooier nieuws van eigen bodem: de TU Delft ontwikkelde een AI-app die spraak van mensen met dysartrie (door bijvoorbeeld Parkinson of ALS) omzet in duidelijke tekst. Zo'n 400.000 Nederlanders kunnen daar baat bij hebben.

Peter neemt ons mee in het verhaal dat deze week viraal ging. De claim: Anthropic koopt zeldzame boeken in bulk, snijdt de rug eraf, scant de pagina's voor trainingsdata en vernietigt de originelen — onder de codenaam Project Panama. Die claim klopt, en dat weten we dankzij een rechtszaak over intellectueel eigendom. Uit interne memo's blijkt zelfs dat Anthropic bewust een "soft codename" gebruikte omdat het optisch geen lekkere activiteit is.

Waarom doen ze dit? Boeken, zeker oudere, leveren high quality data die model collapse tegengaat — een soort digitale inteelt waarbij modellen steeds vaker trainen op door AI gegenereerde data en langzaam onbruikbaar worden. En het vernietigen? Dat is in de VS juist de enige legale route: je mag een gekocht boek digitaliseren, maar dan moet het origineel weg. Je mag maar één exemplaar overhouden. De miljardenschikking die Anthropic wél trof, ging over iets anders: het massaal downloaden van pirated content.

De virale verontwaardiging leunde zwaar op complottheorieën à la Nineteen Eighty-Four: wie het fysieke wegneemt, kan het digitale herschrijven. Wij geloven niet dat er unieke exemplaren worden versnipperd — daar is ook geen bewijs voor. Wat het verhaal volgens Bart wél blootlegt, is de ruthless Silicon Valley-mentaliteit: eerst hypersnel schalen, en de auteurs betalen we later wel. Als we tegen die tijd niet failliet zijn.

Dit was de week van snel, goedkoop en verdomde goed. GPT 5.6 Luna werd 80% goedkoper, een dag later kwam DeepSeek V4 Flash die daar nog eens 60% vanaf deed, en Qwen 3.8 Max en 27B werden aangekondigd. DeepSeek Flash is zo goedkoop dat OpenCode het als gratis lokkertje aanbood: acht miljard tokens op één dag. En zo klein dat het op een flinke Mac Mini of Nvidia Spark past.

Bart ging ermee aan de slag en vindt het verfrissend: directe feedback, samen boodschappen doen in plaats van een half uur wachten tot je agent terugkomt met tofu waar je kip bestelde. Maar hij waarschuwt voor de slippery vibe code slope: AI produceert zoveel behulpzame output dat je steeds vaker ja zegt — nog drie bugs fixen? Dit ook implementeren? — tot je je eigen app niet meer herkent. We zijn nog steeds geconditioneerd om veel output te zien als bewijs van veel werk, en die proxy klopt niet meer. Peters vuistregel: vibe coden is prima voor tooltjes en experimenten met beperkte scope, maar zodra samenhang, veiligheid of schaalbaarheid ertoe doen, moet je gestructureerd werken en je eigen denkkracht inleggen.

Barts praktische tip van de week: laat Claude via SSH inloggen op de machine waar je Home Assistant op draait. Automatiseringen die eerst zijn pet te boven gingen — verlichting die per minuut meebeweegt met het daglicht buiten, een robotstofzuiger die eerst de gordijnen opent — bouwt hij nu moeiteloos. Eerste opdracht na het inloggen: laat Claude dagelijkse back-ups regelen, want je zit wel in je productieomgeving te klooien. Daarna: veel plezier.

Zeg dit tegen je agent:

Bert meldt zich vanaf Andøya, 300 kilometer boven de poolcirkel, vlakbij Andøya Space Port. De ESA-aanpak met de European Launcher Challenge — ruim € 900 miljoen, Europa als klant in plaats van ontwerper — is volgens Bert precies het model dat Europa ook voor AI zou moeten kiezen: capaciteit inkopen bij meerdere aanbieders, betalen per mijlpaal, en accepteren dat sommige bedrijven falen.

Daarna duikt hij in speculative decoding, uit een recent OpenAI-rapport over efficiency. Het idee: een fors deel van alle tokens is een simpele invuloefening — "de appel valt niet ver van de..." — waar geen frontier intelligence voor nodig is. Naast het grote model draait daarom een veel kleiner draft model dat vijf tot tien tokens vooruit voorspelt. Het grote model controleert die in één forward pass en grijpt alleen in bij de eerste fout. De wiskunde is zo ontworpen dat de uiteindelijke kansverdeling exact die van het grote model blijft. Resultaat: ruim 15% efficiëntere tokengeneratie, zonder kwaliteitsverlies. Berts bredere inzicht: AI is allang niet meer alleen het model, het gaat om de hele route — harnas, orchestrator, routing en speculators.

Peter neemt ons mee naar september 1939. De Duitse Wehrmacht versleutelt haar berichten met de Enigma: een machine met draaiende wielen en verplaatsbare kabels, goed voor meer dan 160 triljoen mogelijke instellingen. Op Bletchley Park verzamelen de Britten wiskundigen, taalkundigen en schakers — onder wie de 27-jarige Alan Turing, die begrijpt dat je een machine alleen met een snellere machine verslaat. Zijn Bombe kon niet alles brute forcen, maar had een spoor nodig: menselijke fouten, zoals het voorspelbare woord "weerbericht" in het ochtendbericht van 6.00 uur. Zo'n crib streepte miljoenen onmogelijke opties weg.

Honderden Wrens hielden de machines dag en nacht draaiend, en de gekraakte berichten verkortten de oorlog naar schatting met twee jaar. Toen de Duitsers overstapten op de zwaardere Lorenz Cypher, bouwde Tommy Flowers met vacuümbuizen Colossus — 's werelds eerste grote programmeerbare elektronische computer. Mens en machine samen: de mens herkent patronen en fouten, de machine levert de brute rekenkracht. Volgende week rijdt de Turing Line door naar Neuron Station.

• Ook Anthropics agents zijn 'rogue' gegaan
• OpenAI onthult Astra: lost 10 openstaande wiskundeproblemen op
• DeepMind: één brein voor elke robot
• EU wil zeven AI-gigafabrieken met plan van 10 miljard
• Telegraaf: Nederland haakt af bij EU-plan voor gigafabrieken
• NPO Radio 1: AI helpt mensen met spraakgebrek

• Video van Glenn Beck over Project Panama
• NYT: AI-start-up wil miljoenen boeken scannen en vernietigen
• Snopes-factcheck: AI-bedrijven vernietigen zeldzame boeken
• Rechtszaak Bartz vs. Anthropic
• Uitspraak van Elon Musk op 27 juli

• GPT 5.6: Luna 80% en Terra 20% goedkoper
• DeepSeek V4 Flash: GPT 5.6 Luna-kwaliteit voor 60% minder
• DeepSeek Flash verwerkte 8T tokens op 1 augustus
• Qwen 3.8 Max en Qwen 3.8 27b aangekondigd
• MiniMax-H3 nu publiek beschikbaar

• OpenAI-blog over GPT 5.6: intelligentie en efficiëntie

[00:00:00] - Intro
[00:08:00] - In het kort
[00:20:40] - Project Panama
[00:38:00] - De slippery vibe code slope
[00:58:00] - Home assistant
[01:07:00] - Speculative Decoding
[01:23:00] - Turing Line